Razlike između izmjena na stranici "Hafizullah Amin"

Dodano 3.747 bajtova ,  prije 4 godine
nadopuna sa sr.wiki
(nadopuna sa sr.wiki)
 
|children = Abdur Rahman<br>jedna kćer.<ref>''Afgantsy: The Russians in Afghanistan 1979–89'', by Rodric Braithwaite, p104</ref>
}}
'''Hafizullah Amin''' (1.8. 1929. – 27.12. 1979.) bio [[afganistan]]ski [[političar]] tijekom [[Hladni rat|hladnog rata]]. Amin se rodio u [[Paghman]]u i obrazovao u [[univerzitet u Kabulu|univerzitetu u Kabulu]], nakon čega je započeo karijeru kao profesor. Nakon nekoliko godina, otišao je u [[SAD]] na studiranje. Posjetio je SAD još jednom prije nego se trajno nastanio u Afganistanu, i započeo karijeru kao političar. Kandidrao se na afganistanskim parlamentarnim izborima 1965., ali nije osigurao sjedalo u parlamentu. Ipak, kada se pridružio [[komunistička partija|komunističkoj partiji]] [[Khalq]], izborio je jedno mjesto na izborima 1969., čime je postao jedini kandidat u parlamentu te partije. Sudjelovao je u [[Saur revolucija|Saur revoluciji]] 1978. te zbacio vladu koju je vodio [[Mohammed Daoud Khan]].
 
'''Hafizula Amin''' (-{حفيظ الله امين}-; [[Pagman]], [[1. avgust]] [[1929]] — [[Kabul]], [[27. decembar]] [[1979]]) bio je [[avganistan]]ski [[politika|političar]], sekretar [[Narodna demokratska partija Avganistana|Narodne demokratske partije Avganistana]], te predsednik i premijer Avganistana u veoma kratkom periodu tokom 1979. godine. Njegova vladavina bila je obeležena kontroverzama poput ubistva njegovog prethodnika [[Nur Muhamed Taraki|Tarakija]] i napetostima u državi koje su dovele do pobune protiv vlasti i [[sovjetski rat u Avganistanu|sovjetske intervencije]], u kojoj je Amin poginuo.
Aminovo kratko predsjedništvo je obilježeno problemima. Stupio je na vlast nakon što je naredio ubojstvo prethodnika, [[Nur Muhammad Taraki|Nur Muhammada Tarakija]], iz suparničke partije [[Parcham]]. Otpor afganistanskog stanovništva samo se pogoršalo njegovim dolaskom na vlast. [[SSSR]], koji je optužio Amina da je agent [[CIA]]-e zbog njegovih povremenih sastanaka sa američkim veleposlanstvom, je na kraju [[Sovjetsko-afganski rat|izvršio invaziju Afganistana]] 27.12. 1979. kako bi spasilo krhku komunističku vladu u [[Kabul]]u. U tu svrhu, sovjetski vojnici su upali u Kabul i ubili Amina, svrgnuli njegovu vladu i zamijenili je prosovjetskom vladom [[Parcham]], te postavili novog predsjednika, [[Babrak Karmal|Babraka Karmala]].
 
==Izvori Biografija ==
Rođen je 1929. godine u Pagmanu, u porodici [[Gilzaj]] [[Paštuni|Puštuna]].{{sfn|Arnold|1983|pp=80}} Nakon završetka osnovne i srednje škole, studirao je matematiku na Univerzitetu u Kabulu. Nakon toga je od [[1957]]. studirao na Univerzitetu Kolumbija u [[Njujork]]u ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]),{{sfn|Arnold|1983|pp=80}} gde se upoznao s idejama [[Marksizam|marksizma]]. Po povratku u Avganistan, radio je kao učitelj u [[Kabul]]u. Tada se povezao s komunistom Nur Muhamed Tarakijem.
{{izvori}}
 
==Eksterni linkovi==
Nakon osnivanja Narodne demokratske partije Avganistana [[1965]], Amin je [[1966]]. postao član njenog [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]]. Nakon podele partije na dve frakcije, Amin se opredeilo za radikalniji [[Halk (frakcija)|Halk]] (frakciju [[Parčam]] predvodio je [[Babrak Karmal]]). Nakon hapšenja nekoliko istaknutijih vođa NDPA [[1969]], Amin je postao jedan od vođa partije.
*[http://www.britannica.com/biography/Hafizullah-Amin Hafizullah Amin] na [[Encyclopædia Britannica]]
 
*[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/1227.html Amin je svrgnut i smaknut] New York Times, 28. 12. 1979.
Nakon proglašenja [[Republika Avganistan|Republike Avganistan]] [[1973]], Amin je u Halku bio drugi po uticaju nakon Tarakija. Napetost u odnosima između NDPA i predsednika [[Mohamed Daud Kan|Dauda]] kulminisala je [[Saur revolucija|državnim udarom]] [[27. april]]a [[1978]]. godine.{{sfn|Male|1982|pp=62}} Nakon revolucije, Taraki je bio predsednik i premijer [[Demokratska Republika Avganistan|DR Avganistana]] i sekretar NDPA, Karmal je bio zamenik predsednika, dok je Amin postao ministar spoljnih poslova.
 
Prva vlada nastojala je uspostaviti ravnotežu vlasti između Halka i Parčama,{{sfn|Gladstone|2001|pp=117}} ali su međusobno nepoverenje i napetost ubrzo uzrokovali obračune unutar partije. Halkisti su preovladali; Karmal je prognan iz države tako da mu je dodeljeno mesto ambasadora u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]]. Parčamiti su u septembru 1978. izvršili neuspešan puč protiv Halka, nakon čega je usledio obračun. Do počertka [[1979]]. deo stanovništva počeo je da se buni protiv centralne vlasti, zbog sprovođenja socijalističkih reformi. Tarakijeva vlada je zbog toga gubila kredibilitet, a sam Taraki se odao [[alkohol]]u i bio slabog zdravlja. Amin se udaljio od saradnje s Tarakijem,{{sfn|Male|1982|pp=180}} te ga je naposletku zarobio i naredio njegovu smrt (ugušili su ga jastucima{{sfn|Misdaq|2006|p=125}}).
 
=== Vođa Avganistana ===
Nakon Tarakijevog uklanjanja u septembru 1979, Amin je postao novi vođa Avganistana, postavši sekretar NDPA i predsednik republike. Usporio je socijalističke reforme kako bi stišao pobunu i pokazao narodu da njegova vlada nije anti-islamski raspoložena. Tarakijevo ubistvo iskoristio je kao opravdanje da uhapsi i naredi smaknuće 18.000 ljudi koje je smatrao pravim ili potencijalnim protivnicima svoje vlade.{{sfn|Amtstutz|1994|pp=273}} Ovo je uzrokovalo dodatne nemire širom zemlje, te centralna vlada uskoro nije mogla da kontroliše ruralne predele Avganistana.
 
Slabljenje Aminove pozicije i razbuktavanje ustanka u građanski rat, zabrinuli su Sovjete da bi se islamski radikalizam mogao proširiti na centralnoazijske sovjetske republike. Zbog toga je sovjetsko rukovodstvo rešilo da ukloni s vlasti radikala Amina. [[Sovjetski rat u Avganistanu|Sovjetska intervencija]] započela je [[25. decembar|25. decembra]] 1979. godine. Nakon ulaska u Kabul, sovjetski vojnici su napali predsedničku palatu u koju se sklonio Amin i tamo ga ubili. Nepoznato je da li je Amin stradao od zalutalog metka ili je ubijen s namerom.{{sfn|Braithwaite||2011|p=99}} Nakon Aminove smrti, na čelo države postavljen je umereniji Babrak Karmal, a sovjetska intervencija potrajala je narednih 10 godina.
 
== Izvori ==
{{Portal|Biografija}}
{{reflist|30em}}
 
== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book |ref= harv|author=Amtstutz, J. Bruce | title = Afghanistan: The First Five Years of Soviet Occupation | location = | publisher = DIANE Publishing |year=1994 |isbn=978-0788111112}}
* {{Cite book |ref= harv|last=Arnold|first=Anthony| title = Afghanistan's Two-party Communism: Parcham and Khalq | location = | publisher = [[Hoover Press]] |year=1983 |isbn=978-0-8179-7792-4}}
* {{Cite book |ref= harv|author=[[Rodric Braithwaite|Braithwaite, Rodric]] | title = Afgantsy: The Russians in Afghanistan, 1979–1989 | location = | publisher = [[Oxford University Press]] |year=2011 |isbn=978-0-19-983265-1}}
* {{Cite book |ref= harv|last=Gladstone|first=Cary| title = Afghanistan Revisited | chapter = Afghanistan: a Country Study (edited by Blood, Baxter, Dupree, Gouttierre & Newell) | location = | publisher = [[Nova Publishers]] |year=2001 |isbn=978-1590334218}}
* {{Cite book |ref= harv|last=Male|first=Beverley| title = Revolutionary Afghanistan: A Reappraisal | location = | publisher = [[Taylor & Francis]] |year=1982 |isbn=978-0-7099-1716-8}}
* {{Cite book |ref= harv|last=Misdaq|first=Nabi| title = Afghanistan: Political Frailty and External Interference | location = | publisher = [[Taylor & Francis]] |year=2006 |isbn=978-0415702058}}
{{refend}}
 
{{Predsednici Avganistana}}
 
{{Lifetime|1929|1979|Amin}}