Razlike između izmjena na stranici "Italija"

Dodana 3.464 bajta ,  prije 6 godina
m/м (reference)
Rat je u početku bio katastrofa za Italiju. Italija je stalno napadala [[Austrougarska|Austrougarsku]], ali je imala malo uspeha i trpela je velike gubitke, a u nemačko-austrougarskoj [[Bitka kod Kobarida|kontraofanzivi]] bila je odbačena na zapad. Italijani su poovo napali oktobra 1918. Austrougarska vojska se raspala, a Italijani su ušli duboko u austrijsku teritoriju. Borbe su se okončale 3. novembra. Tokom rata poginulo je više od 650.000 vojnika i [[javni dug]] je porastao. Nekoliko hiljada Italijana je ostalo u granicama novoosnovane [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]], a oko pola miliona [[Južni Sloveni|Južnih Slovena]]{{sfn|Hehn|2005|pp=45}}, uglavnom [[Slovenci|Slovenaca]] i [[Hrvat]]a, i oko 200.000 [[Nemac]]a u [[Tirol]]u su postali deo Kraljevine Italije. Po odredbama mirovnih sporazuma iz [[Sporazum iz Sen-Žermena|Sen-Žermena]], [[Rapalski mir|Rapala]] i [[Rimski sporazum (1924)|Rima]], Italija je dobila deo većinu obećanih teritorija, uključujući bivšu ugarsku luku [[Rijeka (grad)|Rijeku]], ali ne i Dalmaciju (osim [[Zadar|Zadra]]), zbog čega su italijanski nacionalisti opisivali pobedu „[[osakaćena pobeda|osakaćenom]]“.
 
=== Fašistički režim ===
[[Fašizam|Fašisti]] su uveli diktaturu [[1922]]., borili se na strani Njemačke u [[Drugi svjetski rat|2. svjetskom ratu]] i izgubili. [[Referendum]] o monarhiji od [[2. 6.|2. lipnja]] [[1946]]. stvorio je Republiku Italiju.
{{main|Italijanski fašizam|Italija u Drugom svetskom ratu}}
[[File:Mussolini mezzobusto.jpg|thumbnail|160px|[[Benito Musolini]], [[duče]] fašističke Italije.]]
[[Dve crvene godine|Socijalistička aagitovanja]] koja su usledila nakon razarajućeg Velikog rata, inspirisana [[Ruska revolucija 1917.|Ruskom revolucijom]], dovele su do nereda i anarhije širom Italije. Liberalska buržoazijka, plašeći se revolucije sovjetskog tipa, počela je da podržava malu [[Nacionalna fašistička stranka|Nacionalnu fašističku stranku]], na čije čelu je bio [[Benito Musolini]]. U oktobru 1922. [[crnokošuljaši]] su pokušači da izvedu [[Marš na Rim|državni udar]]. Sam državni udar je bio neuspeh, ali je u poslednjem trenutku kralje [[Vitorio Emanuel III]] odbio da uvede vanredno stanje i imenovao je Musolinija za premijera Italije. Tokom narednih nekoliko godina, Musolini je zabranio sve političke partije i ograničio lične slobode, time stvorivši totalitarnu diktaturu, koja je privukla međunarodnu pažnju i posčužila kao inspiracija drugim državama u Evropi i svetu, među kojima su [[nacistička Nemačka]] i [[Frankova Španija]].
 
Musolini je 1935. [[Drugi italijansko-abisinijski rat|napao Etiopiju]], što je dovelo međunarodne izolacije Italije i povlačenja Italije iz [[Društvo naroda|Društva naroda]]. Italija se stoga [[Čelični pakt|udružila sa nacističkom Nemačkom]] i [[trojni pakt|Japanskim carstvom]] i snažno podržavala [[Fransisko Franko|Fransiska Franka]] u [[Španski građanski rat|Španskom građanskom ratu]]. Italija je 1939. [[italijanska invazija Albanije|anektirala Albaniju]], de fakto italijanski višedecenijski protektorat. Italija je stupila u [[Drugi svetski rat]] 10. juna 1940. Nakon početnih uspeha u [[Italijansko osvajanje Britanskog Somalilenda|Britanskom Somalilendu]] i [[Italijanska invazija Egipta|Egiptu]], Italijani su pretrpeli teške poraze u [[Grčko-italijanski rat|Grčkoj]], [[bitka kod Staljingrada|Sovjetskom Savezu]] i [[Druga bitka kod El Alamejna|severnoj Africi]].
 
Zatim su zapadni Saveznici izvršili [[Saveznička invazija Sicilije|invaziju na Siciliju]] u julu 1943. što je dovelo do sloma fašističkog režima i Musolinijevog pada 25. jula 1943. Italija se [[Kapitulacija Italije|predala]] 8. septembra 1943. Nemci su za kratko vreme uspeli da [[operacija Ahze|preuzmu]] kontrolu nad severnom i centralnom Italijom. Nemci su na severu osnovali [[marionetska država|marionetsku]] [[Italijanska socijalna republika|Italijansku socijalnu republiku]] sa Musolinijem na čelu. Period posle primirja je obeležio uspon masovnog [[antifašizam|antifašističkog]] [[italijanski partizani|pokreta otpora]]. Zemlja je ostala bojište do kraja rata, pošto su saveznici sporo napredovali sa juga. Borbe su se okončali 29. aprila 1945. kada su se predale nemačke snage u Italiji. Skoro pola miliona Italijana (uključujući civile) je umrlo u ratu,<ref name="britannica.com">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/297474/Italy# |title=Italy – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |accessdate=2 August 2010}}</ref> a italijanska privreda je bila uništena; dohodak po stanovniku je 1944. bio najniži od početka 20. veka.{{sfn|Lyttelton|2002|pp=13}} Nakon Pariska mirovna konferencijaPariske mirovne konferencija 1947. Italija je predala [[SFRJ|Jugoslaviji]] skoro sve istočne teritorije dobijene posle Prvog svetskog rata, Francuskoj [[Briga|Brigu]] i [[Tenda|Tendu]] i izgubila sve kolonije osim [[Poverenička teritorija Somalije|Somalije]].
 
[[Referendum]] o monarhiji od [[2. 6.|2. lipnja]] [[1946]]. stvorio je Republiku Italiju.
Italija je otpočetka članica saveza [[NATO]] i [[Evropska unija|Europske Unije]].