Razlike između izmjena na stranici "Srednja Evropa"

Obrisano 987 bajtova ,  prije 7 godina
nema sažetka uređivanja
m/м
[[Datoteka:CentralEurope.png|thumb|300px|Centralna Evropa]]
'''Centralna Evropa''' ili '''MitelSrednja Evropa''' je regionevropska veomaregija slabo definisanihdefiniranih međagranica, može da se definiše kao istoriska teritorija nekadašnjih Austro-Ugarske monarhije i Carske Nemačke, položen je među regionimaizmeđu [[Zapadna Evropa|zapadneZapadne]], [[Istočna Evropa|istočneIstočne]], [[Južna Evropa|južneJužne]] i [[Jugoistočna Evropa|jugoistočneJugoistočne Evrope]]. PoštoNakon je propaopropasti [[komunizam|komunizma]] koji je Evropu deliodijelio na Istočnu i Zapadnu sveru i nacionalnog oslobođenja i nezavisnosti malih nacija centralne Evrope, region je ponovno dobio na značaju kao jedinstven kulturno-civilizovanicivilizacijski teritorijprostor, ite jedinstven politički i privredni centar evropskog kontinenta. U političkom smislu '''Centralnu Evropu''' ilipogledu "MitelSrednju Evropu" čine sledećesljedeće države:
 
* [[Njemačka]]
'''Centralna Evropa''' ili '''Mitel Evropa''' je region veoma slabo definisanih međa, može da se definiše kao istoriska teritorija nekadašnjih Austro-Ugarske monarhije i Carske Nemačke, položen je među regionima [[Zapadna Evropa|zapadne]], [[Istočna Evropa|istočne]], [[Južna Evropa|južne]] i [[Jugoistočna Evropa|jugoistočne Evrope]]. Pošto je propao [[komunizam]] koji je Evropu delio na Istočnu i Zapadnu sveru i nacionalnog oslobođenja i nezavisnosti malih nacija centralne Evrope, region je ponovno dobio na značaju kao jedinstven kulturno-civilizovani teritorij, i jedinstven politički i privredni centar evropskog kontinenta. U političkom smislu '''Centralnu Evropu''' ili "Mitel Evropu" čine sledeće države:
* [[Poljska|Polska]]
 
* [[Nemačka]]
* [[Poljska|Polska]]
* [[Češka]]
* [[Slovačka]]
* [[ŠvajcarskaŠvicarska]]
* [[Lihtenštajn|Lihenštain]]
* [[Austrija|Austria]]
* [[Mađarska|Madžarska]]
* [[Slovenija|Slovenačka]]
* [[Hrvatska]] (sjeverni dio)
* [[Srbija]] ([[Vojvodina]])
* [[Rumunija]] (zapadni dio)
 
== Geografija ==
[[Datoteka:Grossgliederung Europas.png|thumb|300px|Regijoni Evrope]]
Geografski međegranice CentralneSrednje Evrope ili Mitel Evropenisu jasno su definisaneodređene i danas većinom prate državne međegranice zemalja od koihkoje je sastavljenačine. Na severozapaduzapadu prirodnu međugranicu čini rekarijeka [[Rajna]], sa jugozapadajuga regionregija je omeđenograničena Alpama, imanjim djelom [[Jadransko more|Jadranskim morem]] i obodom [[Panonska nizija|Panonske nizije]], koji je ograničen dolinom rijekarijeke [[Sava|Save]] i [[Dunav]]a do [[Đerdap]]a, potom na istoku prirodnugranicu među pravečine [[Karpati]] i istočna međapoljska polske nizijegranica.
 
[[Datoteka:Central-Europ relif.jpg|thumb|right|260px|Centralna Evropa - reljef i međe]]
 
=== Relef i međeReljef ===
 
U pogledu relefareljefa razlikuje se pet teritoriskihjedinstvenih celinacjelina:
 
1. BaltičkaPribaltička ili polskopoljsko-nemačkanjemačka nizijanizina, koja se pretežeproteže od tzv. Evropskog centralnog gorjasredgorja do [[Baltičko more|Baltičkog]] i [[SevernoSjeverno more|SevernogSjevernog mora]]. U severnomsjevernom deludijelu moguvidljivi da se videsu tragovi u ostatcima [[morenski nanosi|morenskih nanosa]], ledeničkihledenjačkih jezera i močvara. U južnom deludijelu na reljef su snažno uticaliutjecali rekerijeke i vetrovivjetrovi. RekeRijeke su su nanelenataložile rečneriječne nanose, a vetarvjetar je naneonanjeo fini pesakpijesak [[prapor]] i [[les]] koji suje doneliuzrokovao nastajanje plodneplodnoga zemljetla.
 
2. Evropsko centralno gorjesredgorje, je staro gorja koje čine [[NemačkoNjemačko sredogorje|Nemačko centralno gorjeNjemačko]] i [[Češko sredogorje|Češko centralno gorje]] protežu se od reke [[Rajna|Rajne]] na zapadu do južne Poljske na istoku, ispresecani su saispresjecani brojnim kotlinama i klisuramadolinama manjih rekarijeka;
 
3. Alpe koje predstavljaju oštru međugranicu sa [[Južna Evropa|južnomJužnom Evropom]];
 
4. Panonska nizija, koju je uradilaoblikovala rekarijeka [[Dunav]] i njene pretokepritoke;
 
=== HidrografiaHidrografija ===
 
Vode CentralneSrednje Evrope spadajupripadaju utrima četirislivnim slivna teritorijapodručjima i to su: severno-morskosjevernomorskom, baltičko-morsko, jadransko-morskobaltičkom i crno-morskocrnomorskom. Svi vodeni tokovivodotoci orjentisani su prema morima,jugu najvećii vodnijugoistoku tokpripadaju orentisan je prema crno-morskomcrnomorskom slivu, kogkoga pravi rekačini Dunav sa slivnim tokovimapritokama [[RabaRab]], [[Sava]], [[Drava]], [[Tisa]], češka [[Morava]] itd. Najznačajniji vodotoci koji pripadaju baltičkom slivu su [[Odra]] i [[Visla]], a sjavernomorskom [[Laba]], [[Vezer]] i [[Rajna]]. Od jezera najveće jesteje [[Blatno jezero]] u [[Mađarska|Mađarskoj]], ite alpska jezera [[Bodensko jezero]] i [[Ženevsko jezero]]. Velike rekerijeke otvorileomogućile su razvoj rečnogriječnog sobračaja, posebno na Dunavu, Rajni i Labi. Vodostaj zavisiovisi odo padavinapadavinama i otapanju snegasnijega pa je najviši u prolećeproljeće. RekaRijeka Rajna ima sinhronizovanujednačen vodostaj štašto je važno za plovljenjeplovidbu te je ona najsaobračajnijanajprometnija Evropska rekarijeka. NajsobračajnijiNajprometniji kanali su [[Kanal Rajna – Majna – Dunav|Rajna-Majna-Dunav]] i [[Kielski kanal]]. PrestubPristup svetskimsvjetskim morima omogušteomogućio je i razvoj morskogpomorskog saobraćaja i ogromnijuvelikih luka kao što su BreminBremen, HamburgerHamburg i RastokRostok u NemačkojNjemačka|Njemačkoj, GadanskGadanjsk u PolskojPoljska|Poljskoj, Rijekate i KardeljevoKoper u Hrvatskoj i Koper na Slovenačkoj odbaliSlovenija|Sloveniji.Mrs nalet vas bilo djeco
 
=== Promet i komunikacije ===
Spoljašnji i unutrašnji saobračaj
 
Na severusjeveru tečnostprohodnost unutrašnjegomogućuje i spoljašnjeg saobračaja veoma je intenzivan zbog nizijskognizak reljefareljef, ispresecaniispresijecan plovnim kanalima i rekamarijekama ite gustinagusta saobračajaprometna vozovimaželjeznička i drumskomcestovna saobračajnom mrežommreža. U centralnomsredišnjem deludijelu to su kotlinedoline rekarijeka a u planinskimplaninskom predelimaprostoru to su tuneli i [[sedlaprijevoj]]i.
Glavni putni pravci su:
 
# pravac severnisjeverni deodio CentralneSrednje Evrope - Istočna Evropa (Berlin - Moskva)
# zapadni deodio CentralneSrednje Evrope - Zapadna Evropa (Berlin - Brisel)
# južni deodio CentralneSrednje Evrope - Istočna Evropa nau dva pravca prema severnomsjevernom i centralnomsrednjem Jadranu
 
=== Klima ===
 
Klima CentralneSrednje Evrope nije toliko različitaraznovrsna kao u drugim predelimapredjelima i u najvećem deludjelu prevazilazi upreovladava [[umerenoumjereno kontinentalna klima]]. Kontinentalnost je ispoljenaizraženija na istoku gdegdje je manja količina [[padavina]]. Na sjevero-zapadu baltičkePribaltičke nizijenizine jak je uticaj [[Atlantski okeanocean|Atlanskog okeanaAtlantika]], ite prevlađujeprovaladava blagorodnablaga [[okeanska klima]] pa su zime topletoplije a količina padavina je veća. Uticaj Centralnozemlja[[Sredozemlje|Sredozemlja]] omeđenograničen je na veomausko uskupodručje teritoriju Jadranske obale hrvatske i slovenačke teritorijeSlovenije zbog uticaja Alpskog, dinarskog i Panonijskog regionaAlpi. Povečanjem nadmorske visine opada temperatura pa je vazdušni pritisak veoma jak a klima na planinama [[oštro kontinentalna klima|oštraoštro kontinentalna]] i [[planinska klima|planinska]]. ProsečnaProsječna količina padavina se kreće odkrećeod 750 - 100 mm na krajnem zapadu, do 2 hiljade2000 mm na Alpama, a prema istoku količina padavina otpadapoada od 750 - 500 mm. Najniža temperatura vazduhaje izmerenaizmjerena u InsburkuInzbruku '''- 31 °C stepen''', a najviša u Poznanu u Polskoj prekoPoljskoj '''+ 39,4 stepeni °C'''. ProsečnaProsječna januarska temperatura je '''- 4 stepena °C''', a julska '''+ 20 stepeni. °C
'''.
 
=== Vegetacija ===
 
TeritorijaPodručje CentralneSrednje Evrope zbog svog smeštajapoložaja, u centru Evrope ima ovavopločennije klimatske usloveklime i relef, areljefa ima naročitouglavnom jednolikejednolične vegetacionepojaseve pojasevevegetacija. Najzastupljenije su listopadne belogoričnebjelogorične šume, i to uglavnom rastivehrastive i bugove šume.
U [[Poljska|PolskojPoljskoj]] su očuvani oblici listopadne šume kakva je nekad pokrivala CentralnuSrednju Evropu, u Nacionalnom parku PuštaPušća Bialowizca (Belovaška džunglaBjelovaška prašuma) jedna od veoma retkih džungli na teritotiju Evrope. S rastom nadmorske visine u gorjima, listopadne šume polako zamjenjuju vazdazelenečetinarske šume, a u predjelima iznad 2 hiljade2000 metara razvija se planinska vegetacija. u Panonskoj niziji ponegdje listopadne šume prelaze u visoke stepe. Šume su danas uglavnom iskrčene, i kao stepe pretvorene u plodnuplodno zemljutlo.
 
=== Privreda i resursi ===
 
CentralnaSrednja Evropa je bogata brojnim resursima. Naime Evropsko centralno gorjesredgorje je veomavrlo bogato ugljem,ugljenom gvožđemi željeznom rudom, zatim [[boksit]]om, [[olovo]]m, [[zlato]]m, [[azotkalij]]omem, [[bakar|bakrom]], [[megnezijummegnezij]]omem, [[mangan]]om, [[živa|živom]], [[sumpor]]om, [[fasfat]]ima, [[pirit]]om, [[srebro]]m, [[uranijuran]]om i [[cink]]om. Pored ovih ruda ima i dosta nalazišta jantara, grafita, treseta, kaolina i sedre. Rude su vrlo rano omogućile [[industrijalizacija|industrijalizovanjeindustrijalizaciju]] celogcijelog regiona, tako da se razvila crna i obojena metalurđijametalurgija, hemijska industrija, mašinogradnja i mašinskastrojna industrija opšteno, električkaelektrična industrija, tačnaprecizna i optička industrija, elektronska industrija, automobilska industrija za proizvodnju kola, brodogradnja i avionska industrijaavioindustrija. Od lake industrije razvijene su skoro sve grane privrede. U zemljama sa komunističkim režimom bešebili su izgrađeni mnogemnogobrojni industrijskeindustrijski fabrikekompleksi, kojekoji su procesom privatizovanjaprivatizacije i tranzitovanjatranzicije uglavnom restrukturisanirestruktuirani i prilagođeni uslovima tržišne ekonomije. U Evropi najrazvijenija je nemačkanjemačka ekonomija, treća u svijetu posleiza [[SedinjeneSjedinjene Američke Države|SAD-a]] i [[Kina|Kine]].
[[Datoteka:Centralna Evropa - privredni centri.jpg|thumb|right|260px|Centralna Evropa - veći privredni centri]]
Centralna Evropa je bogata brojnim resursima. Evropsko centralno gorje je veoma bogato ugljem, gvožđem, [[boksit]]om, [[olovo]]m, [[zlato]]m, [[azot]]om, [[bakar|bakrom]], [[megnezijum]]om, [[mangan]]om, [[živa|živom]], [[sumpor]]om, [[fasfat]]ima, [[pirit]]om, [[srebro]]m, [[uranij]]om i [[cink]]om. Pored ovih ruda ima i dosta nalazišta jantara, grafita, treseta, kaolina i sedre. Rude su vrlo rano omogućile [[industrijalizacija|industrijalizovanje]] celog regiona, tako da se razvila crna i obojena metalurđija, hemijska industrija, mašinogradnja i mašinska industrija opšteno, električka industrija, tačna i optička industrija, elektronska industrija, automobilska industrija za proizvodnju kola, brodogradnja i avionska industrija. Od lake industrije razvijene su skoro sve grane privrede. U zemljama sa komunističkim režimom beše izgrađeni mnoge industrijske fabrike, koje su procesom privatizovanja i tranzitovanja uglavnom restrukturisani i prilagođeni uslovima tržišne ekonomije. U Evropi najrazvijenija je nemačka ekonomija, treća u svijetu posle [[Sedinjene Američke Države]] i [[Kina|Kine]].
 
NaU poljoprivredi radi veoma malomali broj stanovnika, što je uzrokovano dobrom mehanizacijom i velikim poloprivrednim imanjima. U zapadnom deludjelu razvejanarazvijena je poljoprivreda i to najtačnije ratarska proizvodnjaratarstvo, baštarstvo s baštarskim povrčnim proizvodima takođe veoma je razvijenopovrtlarstvo, voćarstvo na brdima, točarstvo i peradarstvo, u planinskim predelimapredjelima stočarstvo, dok se u primosrkim mestimamjestima razvearazvija ribarstvoribolov. Značajna je i proizvodnja industrijskog bilja šećerne repe, duvanaduhana, suncokreta i krminogkrmnog bilja.
 
{{Regioni sveta}}
{{Commonscat|Middle Europe}}
{{Regije svijeta}}
 
[[Kategorija:EvropaGeografija Evrope]]
[[Kategorija:Centralna Evropa]]
[[Kategorija:Regije svijeta]]