Razlike između izmjena na stranici "Urbino"

Dodana 3.953 bajta ,  prije 7 godina
da na nešto izgleda i nebude miroring hr.wiki
m/м (Bot: popravljanje preusmjeravanja)
(da na nešto izgleda i nebude miroring hr.wiki)
{{Naselje (HR)
{{Talijanska općina
| ime = Urbino
| ime_genitiv =Urbina
|izvorno ime= Comune di Urbino
| izvorno_ime =<small>Comune di Urbino</small>
|regija= Marche
| translit_jezik1 =
|pokrajina = Pesaro e Urbino
|slika grba =
|karta =
|kratica regije= MAR
|kratica pokrajine = UR
|širina-stupnjevi = 43
|širina-minute= 43
|širina-sekunde= 0
|širina-oznaka= N
|dužina-stupnjevi = 12
|dužina-minute= 38
|dužina-sekunde= 0
|dužina-oznaka= E
|mappaX = 43.510http://hr.wikipedia.org/skins-1.5/common/images/button_bold.png
|mappaY = 12.650
|visina = 451
|površina = 228
|stanovništvo = 15.444
|godina popisa = 2007.
|gustoća stanovništva = 66
|poštanski broj = 61029
|pozivni broj = 0722
|istat = 023091
|zaštitnik = [[Sveti Crescentinus]]
|stranica= [http://www.comune.urbino.ps.it www.comune.urbino.ps.it Urbino]
}}
'''Urbino''' (antički ''Urbinum Hortense'' ili ''Urvinum Mataurense'') je grad u središnjoj [[Italija|Italiji]], u provinciji [[Pesaro e Urbino]], regija [[Marche]], s 15,444 stanovnika. Urbino je kuturno i poljoprivredno središte provincije, a sve do 17. stoljeća bio je poznat i po proizvodnji [[majolika|majolike]].
 
| slika_panorama =PanoramaUrbino.JPG
[[Datoteka:Panorama of Urbino.jpg|thumb|500px|lijevo|<center>Panorama Urbina<center>]]
| veličina_slike =280px
| opis_slike =Pogled na centar grada i ''[[Palazzo Ducale (Urbino)|Palazzo Ducale]]''
| slika_zastava =
| slika_zastava_veličina =
| slika_pečat =
| slika_pečat_veličina =
| slika_grb =
| slika_grb_veličina =
| slika_amblem_prazno =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis =
 
| nadimak =
==Povijest==
| geslo =
 
| širina-stupnjevi =43
Urbino su osnovali [[Umbri]] u predrimskom razdoblju. Nalazio se u posjedu [[Etrurci|Etruščana]], [[Kelti|Kelta]] i [[Gali|Gala]]. Pod vlast [[Rimska Republika|Rima]] dolazi u [[3. vijek pne.|3. st. pne.]]
| širina-minute =43
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =12
| dužina-minute =38
| dužina-oznaka =E
 
| lokacija_ime =[[Popis država|Država]]
Skromni rimski gradić ''Urvinum Mataurense'' ("mali grad na rijeci Mataurus") postao je važno vojno uporište tijekom [[Gotski rat (razvrstavanje)|Gotskih ratova]] u 6. stoljeću kada ga je 538. osvojio rimski general [[Velizar|Belisarius]]<ref>Kojeg ćesto navodi povjesničar [[Prokopije]]</ref> od [[Ostrogoti|Ostrogota]].
| lokacija_info ={{flag|Italija}}
| lokacija1_ime =[[Regije Italije|regija]]
| lokacija1_info =[[Marche]]
| lokacija2_ime =[[Provincije Italije|provincija]]
| lokacija2_info =[[Pesaro i Urbino (provincija)|Pesaro i Urbino]]
| lokacija3_ime =
| lokacija3_info =
 
| utemeljenje_ime =
[[Datoteka:Pianta Urbino (Tommaso Luci 1689).jpg|thumb|220px|lijevo|<center>Urbino 1689. god.<center>]]
| utemeljenje_datum =
| utemeljenje1_ime =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač =
| nazvan_po =
 
| dijelovi =Ca' Mazzasette, Canavaccio, Castelcavallino, La Torre, Mazzaferro, Pieve di Cagna, San Marino, Schieti, Scotaneto, Trasanni
Urbino dolazi u vlasništvo [[Katolička crkva|Crkve]] u 9. stoljeću ([[Pipin Mali]]), a u vlasništvo obitelji Montefeltro u 12. stoljeću. Postaje glavni grad [[Vojvodstvo Urbino|vojvodstva Urbino]] (1474.-1616.) za kojega doživljava procvat. Najslavniji iz obitelji Montefeltro je bio [[Federico III. Montefeltro|Federico III.]], vojvoda Urbina od 1444. do 1482. godine, izrazito uspješan [[kondotjer]], vješt diplomat i entuzijastičan sponzor umjetnosti i književnosti. Na njegovom dvoru je [[Piero della Francesca]] pisao znanstvena djela o perspektivi, a [[Francesco di Giorgio Martini]] napisao svoj ''Trattato di architettura'' ("Traktat o arhitekturi") dok je [[Rafael]]ov otac, [[Giovanni Santi]], napisao svoja poetska viđenja umjentika svog doba. Federicov sjajni dvor je, prema opisima u djelu ''Il Cortegiano'' ("Knjiga dvorjanina", [[Baldassare Castiglione]]), postavio standarde modernog europskog "[[dvor]]skog gospodara".
| vrsta_dijelova =frazioni
| d1-d50
 
| vrsta_vlasti =
Od [[1626|1626.]] do [[1860|1860.]] je u vlasništvu [[papa]] (prvi [[Urban VIII.]]) kada postaje dio [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]].
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =[[gradonačelnik]]
| ime_vođe = Franco Corbucci (PD)
| stranka_vođe =
| titula_vođe1 =
| ime_vođe1 =
| titula_vođe2 =
| ime_vođe2 =
| titula_vođe3 =
| ime_vođe3 =
| titula_vođe4 =
| ime_vođe4 =
 
| površina_bilješke =
==Znamenitosti==
| površina_ukupna =228 [[km²]]
| površina_kopna =
| površina_vode =
| postotak_vode =
| površina_uža =
| površina_šira =
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1 =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2 =
| visina = 451
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =
 
| stanovništvo_godina =[[2006]].
[[Datoteka:Urbino-palazzo e borgo.jpg|thumb|200px|lijevo|<center>Urbino s Duždevom palačom i katedralom<center>]][[Datoteka:PalazzoDucaleUrbino.JPG|thumb|200px|<center>Duždeva palača<center>]]
| stanovništvo_bilješke =
[[Datoteka:Urbino-palazzo ducale02.jpg|thumb|200px|<center>Renesansni [[atrij]] Duždeve palače<center>]]
| stanovništvo =15 373 <ref name=brit/>
| stanovništvo_gustoća =
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire =
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =
 
| vremenska_zona =[[UTC+1]]
Staro središte Urbina je od [[1998|1998.]] godine upisano na [[UNESCO]]-v [[lista mjesta svjetske baštine u Evropi|popis mjesta svjetske baštine u Europi]].
| utc_pomak =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST =
| poštanski_broj =61029
| pozivni_broj =0722
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =
| web_stranica =[http://www.comune.urbino.ps.it/ www.comune.urbino]
 
| slika_lokacijska_karta_država =Italija
Vodeća atrakcija Urbina je ''Duždeva palača'' (''Palazzo Ducale'') iz 15. stoljeća u kojoj je danas muzej ''Galleria Nazionale delle Marche'' s jednom od najvažnijih kolekcija [[renesansa|renesansnih]] [[slika]] na svijetu. Ova palača vojvode [[Federico de Montefeltro|Federica de Montefeltra]] (građena od [[1466|1466.]] do [[1472|1472.]]), velikog [[humanizam|humanista]] i najvećeg vojskovođe svoga doba, o kojoj postoji nepodijeljeni sud kao o remek-djelu [[renesansa|renesansne]] arhitekture, je jedino dokumentacijom dokazano dovršeno djelo [[Dalmacija|dalmatinskog]] [[arhitekt]]a [[Lucijan Vranjanin|Lucijana Vranjanina]]. Kroničar urbinskog dvora Giovanni Santi ([[Rafael|Raffaelov]] otac) palaču je nazvao božanskom, a ne ljudskom građevinom. Dvorište palače proglašeno je jednim od arhitektonski i cjelovito estetski najutjecajnijih talijanskih djela. Iznimnost urbinske palače još više dolazi do izražaja u usporedbi s ranorenesansnim palačama koje joj neposredno prethode, poput firentinskih ''[[palača Medici-Riccardi]]'' ([[Michelozzo]]) i ''[[Palača Ruccelai]]'' (Alberti i Rossellino) — jednostavnih kvadratičnih formi s centralnim dvorištem u naslijeđenoj srednjovjekovnoj strukturi, za razliku od urbinskoga grada sagrađenog u obliku palače, samostalne prostorne kompozicije novovjekovne palače i renesansnoga grada.
| slika_lokacijska_karta_opis =<center>Urbino na karti Italije
| bilješke =
}}
'''Urbino''' za [[Antika|antike]] znan po svojim [[latinski|latinskim]] imenima ''Urbinum Hortense'' <ref name=brit/>/ ''Urvinum Mataurense'' je [[grad]] u [[Provincije Italije|talijanskoj provinciji]] [[Pesaro i Urbino (provincija)|Pesaro i Urbino]] u [[Regije Italije|regiji]] [[Marche]] od 15 373 stanovnika. <ref name=brit>{{cite web
| url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/619588/Urbino
| title =''Urbino''
| accessdate = 03. 05. 2013
| language=engleski
| publisher=Encyclopædia Britannica
}}</ref> (2006. godine).
 
''Urbino'' je od ranog [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] značajan grad, a od [[renesansa|renesanse]] - [[glavni grad|sjedište]] istoimenog [[Vojvodstvo Urbino|vojvodstva]], tako da je već od [[1506]]. sjedište [[univerzitet]]a. <ref name=brit/> Značaj je imao sve do [[17. vijek]]a kad je bio poznat po proizvodnji [[keramika|majolike]]. <ref name=brit/>Nakon tog je počeo stagnirati, jer se našao izvan glavnih prometnih pravaca, u brdima [[Apenini|Apenina]], taj hendikep mu je s druge strane donio i sreću da je zadržao dobro očuvanu strukturu [[srednji vijek|srednjovjekovnog]] grada. Pa je upravo zbog svog izvrsno očuvanog ''historijskog centra'', uvršten [[1998]]. na [[UNESCO]] - vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]]<ref name=unesco>{{cite web
''Utvrdu Albornoz'' (lokalno znana kao ''La Fortezza''), izgradio je papinski [[legat]] Gil de Albornoz u 14. stoljeću<ref>Prema nekima, izgradio ju je njegov nasljednik kao papinski legat Urbina, Anglico Grimoard (1367.-1371.)[http://www.urbinonet.net/cultura_turismo_monumenti.htm]</ref>. Kada je 1507.-1511. godine, vojvoda Della Rovere nadogradio gradske zidine, okružio je njima ovu utvrdu i od tada je ona dio gradskog parka.
| url =http://whc.unesco.org/en/list/828
| title =''Historic Centre of Urbino''
| accessdate = 04. 07. 2013
| language=engleski
| publisher=UNESCO
}}</ref>
==Geografske karakteristike==
''Urbino'' leži na nadmorskoj visini od 451 m, na obroncima [[planinski masiv|masiva]] [[Apenini]], u [[Centralna Italija|Centralnoj Italiji]], udaljen oko 25 [[km]] sjeverozapadno od [[Provincije Italije|provincijskog]] [[glavni grad|centra]] [[Pesaro|Pesara]] i [[Jadran|Jadranskog mora]].
 
==Historija==
Tu se nalaze i palače: Albani ''(Palazzo Albani)'' iz 17. stoljeća, Palača Odasi ''(Palazzo Odasi)'' i palača Passionei ''(Palazzo Passionei)'', ali i [[Univerzitet|Sveučilište]] (osnovano [[1506|1506.]] godine), te [[Rafael]]ova kuća i spomenik iz [[1897|1897.]] godine.
Urbino su osnovali [[Umbri]] u predrimskom razdoblju. Nakon njih gradom su vladali [[Etrurci|Etruščani]], [[Kelti]] i [[Gali]]. Pod vlast [[Rimska Republika|Rima]] dolazi u [[3. vijek pne.|3. st. pne.]]
 
Skromni rimski gradić ''Urvinum Mataurense'' ("mali grad na rijeci Mataurus") postao je važno vojno uporište tokom [[Gotski rat (razvrstavanje)|Gotskih ratova]] u [[6. vijek]]u kada ga je 538. osvojio rimski general [[Velizar|Belisarius]] od [[Ostrogoti|Ostrogota]].
[[Datoteka:Pianta Urbino (Tommaso Luci 1689).jpg|thumb|220px|lijevo|<center>Urbino 1689. god.<center>]]
Urbino dolazi u vlasništvo [[Katolička crkva|crkve]] u [[9. vijek]]u, kada ga je kao [[feudalizam|feud]] poklonio [[Pipin Mali]], a od [[12. vijek]]a je vlasništvu porodice Montefeltro. Upravo pod njima grad počinje doživljavati svoj najveći procvat, jer postaje [[glavni grad|prijestolnica]] [[Vojvodstvo Urbino|Vojvodstva Urbino]] (1474.-1616.). Najslavniji iz [[dinastija|dinastije]] Montefeltro je bio [[Federico III. Montefeltro|Federico III.]], vojvoda Urbina od 1444. do 1482. godine, izrazito uspješan [[kondotjer]], vješt diplomat i entuzijastičan sponzor umjetnosti i književnosti. Na njegovom dvoru je [[Piero della Francesca]] pisao naučna djela o perspektivi, a [[Francesco di Giorgio Martini]] napisao svoj ''Trattato di architettura'' ("Traktat o arhitekturi") dok je [[Rafael]]ov otac, [[Giovanni Santi]], napisao svoja poetska viđenja umjentika svog doba. Federicov sjajni dvor je, prema opisima u djelu ''Il Cortegiano'' ("Knjiga dvorjanina", [[Baldassare Castiglione]]), postavio standarde modernog europskog "[[dvor]]skog gospodara".
 
Od [[1626|1626.]] do [[1860|1860.]] je u vlasništvu [[papa]] (prvi [[Urban VIII.]]) kada postaje dio [[Kraljevina Italija|Kraljevine Italije]].
 
==Znamenitosti==
{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Historijski centar Urbina
|image = Chiesa San Bernardino (Urbino).jpg
|godina = [[1998]]. <small>(22. zasjedanje)</small>
|vrst baštine = Kulturno dobro
|mjerilo = ii, iv
|ugroženost = ne
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/828
|država = {{flag|Italija}}
}}
[[Datoteka:Federico da Montefeltro.jpg|thumb|left|<center>Portret [[Federico III. Montefeltro|Federica III.]]<br>([[Piero della Francesca]], 1492.)<center>]]
[[Datoteka:PalazzoDucaleUrbino.JPG|thumb|200px|<center>Duždeva palača<center>]]
[[Datoteka:Urbino-palazzo ducale02.jpg|thumb|200px|<center>Renesansni [[atrij]] Duždeve palače<center>]]
Najveća atrakcija Urbina je ''[[Palazzo Ducale (Urbino)|Palazzo Ducale (Duždeva palača)]]'' iz [[15. vijek]]a u kojoj je danas [[muzej]] ''Galleria Nazionale delle Marche'' s jednom od najvažnijih kolekcija [[renesansa|renesansnih]] [[slika]] na svijetu. Ova palača vojvode [[Federico de Montefeltro|Federica de Montefeltra]] (građena od [[1466|1466.]] do [[1472|1472.]]), velikog [[humanizam|humanista]] i najvećeg vojskovođe svoga doba, o kojoj postoji nepodijeljeni sud kao o remek-djelu [[renesansa|renesansne]] arhitekture, je jedino dokumentacijom dokazano dovršeno djelo [[Dalmacija|dalmatinskog]] [[arhitekt]]a [[Luciano Laurana|Luciana Laurane (Lucijana Vranjanina)]]. Kroničar urbinskog dvora Giovanni Santi ([[Rafael|Raffaelov]] otac) palaču je nazvao božanskom, a ne ljudskom građevinom. Dvorište palače proglašeno je jednim od arhitektonski i cjelovito estetski najutjecajnijih talijanskih djela. Iznimnost urbinske palače još više dolazi do izražaja u usporedbi s ranorenesansnim palačama koje joj neposredno prethode, poput firentinskih ''[[palača]] [[Palazzo Medici Riccardi|Medici-Riccardi]]'' ([[Michelozzo]]) i ''[[Palača Ruccelai]]'' (Alberti i Rossellino) — jednostavnih kvadratičnih formi s centralnim dvorištem u naslijeđenoj srednjovjekovnoj strukturi, za razliku od urbinskoga grada sagrađenog u obliku palače, samostalne prostorne kompozicije novovjekovne palače i renesansnoga grada.
 
''Utvrdu Albornoz'' (lokalno znana kao ''La Fortezza''), izgradio je papinski [[legat]] Gil de Albornoz u [[14. vijek]]u<ref>Prema nekima, izgradio ju je njegov nasljednik kao papinski legat Urbina, Anglico Grimoard (1367.-1371.)[http://www.urbinonet.net/cultura_turismo_monumenti.htm]</ref>. Kada je 1507.-1511. godine, vojvoda Della Rovere nadogradio gradske zidine, okružio je njima ovu utvrdu i od tada je ona dio gradskog parka.
 
Tu se nalaze i palače: Albani ''(Palazzo Albani)'' iz [[17. vijek]]a, Palača Odasi ''(Palazzo Odasi)'' i palača Passionei ''(Palazzo Passionei)'', ali i [[Univerzitet]] (osnovan [[1506.]] ), te [[Rafael]]ova kuća i spomenik iz [[1897|1897.]] godine.
=== Crkve ===
[[Datoteka:Urbino-duomo01.jpg|thumb|200px|<center>Katedrala<center>]]
* ''Katedrala (Duomo)'' iz 15. vijeka (koja je obnovljena) izgrađena je na mjestu starije crkve iz [[1021]]. godine. Za Federica II. izgradio ju je arhitekt [[Francesco di Giorgio Martini]], koji je izgradio i Duždevu palaču. Dovršena [[1604|1604.]] godine, katedrala je imala jednostavan plan trobrodne bazilike, ali je nakon potresa [[1789]]. godine poprimila [[neoklasicizam|neoklasicistički]] oblik zahvaljujući arhitektu [[Giuseppe Valadier]]. [[Kupola]] je dovršena 1801. godine, a u njoj su smještene brojne slavne slike (''Sveti Sebastijan'' iz 1557. god., ''Uznesenje'' [[Carlo Maratta|C. Maratte]] iz 1701. god., i slavna ''Posljednja večera'' [[Federico Barocci|F. Baroccija]] iz 1607. god.).
[[Datoteka:Chiesa San Bernardino (Urbino).jpg|thumb|200px|<center>Crkva sv. Bernardino u okolici Urbina.<center>]]
 
* ''Katedrala (Duomo)'' iz 15. st. (koja je obnovljena) izgrađena je na mjestu starije crkve iz 1021. godine. Za Federica II. izgradio ju je arhitekt [[Francesco di Giorgio Martini]], koji je izgradio i Duždevu palaču. Dovršena [[1604|1604.]] godine, katedrala je imala jednostavan plan trobrodne bazilike, ali je nakon potresa 1789. godine poprimila [[neoklasicizam|neoklasicistički]] oblik zahvaljujući arhitektu [[Giuseppe Valadier]]. [[Kupola]] je dovršena 1801. godine, a u njoj su smještene brojne slavne slike (''Sveti Sebastijan'' iz 1557. god., ''Uznesenje'' [[Carlo Maratta|C. Maratte]] iz 1701. god., i slavna ''Posljednja večera'' [[Federico Barocci|F. Baroccija]] iz 1607. god.).
* Crkva Svetog Ivana Krstitelja (''San Giovanni Battista'') s freskama [[Lorenzo Salimbeni|L. Salimbenija]] od Sanseverina.
* ''Sant' Agostino'', [[Romanička arhitektura|romanička crkva]] iz [[13. stoljećavijek]]a je promijenjena tijekomtokom stoljećanadolazećih vjekova. Tako je u [[14. stoljećuvijek]]u dobila romaničko-gotičku fasadu i uređen joj je interijerenterijer, dok joj je [[zvonik]] iz [[15. stoljećavijek]]a. U njoj se nalazi dragocijeni drveni kor iz [[6. stoljećavijek]]a urađen za vjenčanje Costanza Sforze i Camille od Aragona.
* Trobrodna gotička crkva sv. Franje (''San Francesco'') je iz [[14. stoljećavijek]]a je obnovljena u [[18. stoljećuvijek]]u tako da su joj ostali izvorni samo [[portik]] i zvonik.
* ''Oratorij Svetog Josipa (''Oratorio di San Giuseppe'')'' iz 16. stoljećavijeka sastoji se od dvije kapele, a u njoj se nalazi ''presepio'' ili ''[[Rođenje Krista]]'' ([[Federico Brandani]]) na kojemu su figure od štuka prirodne veličine iznimno realistične.
* U okolici se nalazi i [[mauzolej]] ''San Bernardino'' s kraja 15. stoljećavijeka, u kojemu su sahranjeni vojvode Urbina.
 
[[Datoteka:Federico da Montefeltro.jpg|thumb|left|<center>[[Federico III. Montefeltro]]<br>([[Piero della Francesca]], 1492.)<center>]]
 
== Slavni stanovnici ==
 
 
* [[Federico III. Montefeltro]], vojvoda Urbina, [[kondotjer]] i [[mecena]].
* [[Donato Bramante]], [[arhitekt]] [[visoka renesansa|visoke renesanse]]
* [[Rafael]] je rođen u Urbinu
* [[Valentino Rossi]], višestruki prvak motociklističkih utrka
==Privreda==
 
Današnji ''Urbino'' je prije svega grad koji živi od [[turizam|turizma]] i od svog starog [[univerzitet]]a <ref name=brit/>, kao i od brojnih stranih studenata koji dolaze učiti [[talijanski]] upravo u Urbino.
==Bilješke==
== Gradovi prijatelji ==
* {{flag|Francuska}}, [[Blois]]
{{Panoramica|Panorama of Urbino.jpg|1200px|<center>Panorama grada}}
==Izvori==
{{reflist}}
== Vanjske veze ==
 
{{Commonscat|Urbino}}
==Vanjske poveznice==
* [http://www.comune.urbino.ps.it/ Službene stranice grada] {{it icon}}
{{Commons|Urbino}}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/619588/Urbino ''Urbino'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}}
* [http://www.comune.urbino.ps.it/ Službene stranice]
{{Svjetska baština u Italiji}}
* [http://www.urbinoeprovincia.com/ Urbino e Provincia]
[[Kategorija:Gradovi u Markama]]
 
[[Kategorija:Svjetska baština u Italiji]]
[[Kategorija:Gradovi u Italiji]]
[[Kategorija:Svjetska baština]]
20.278

izmjena