Razlike između izmjena na stranici "Treća neprijateljska ofanziva"

m/м
Bot: popravljanje preusmjeravanja
m/м (Bot: popravljanje preusmjeravanja)
{{Infokutija vojni sukob|
sukob=<span style="font-size: medium;">'''Treća neprijateljska ofanziva'''|
deo= [[Drugi svetskisvjetski rat|Drugog svetskog rata]]|
slika = |
o slici= |
mesto = istočna [[Bosna (oblastregija)|Bosna]], [[Crna Gora]] i [[Hercegovina]]|
datum = druga polovina [[april]]a – sredina [[jun]]a [[1942|1942.]]|
komandant1= [[Paul Bader]] <br>[[Benito Mussolini|Benito Musolini]] <br>[[Ante Pavelić]] |
komandant2= [[josip broz tito]] |
komandant2= [[dragoljub mihailović]]|
jedinice1 = [[118. lovačka divizija (Nemačka)|718. divizija]] <br> 737. puk [[717117. lovačka divizija (Nemačka)|717. divizije]] <br>divizija „Pusterija“ <br>divizija „Taurinenze“ <br>divizija „Alpski lovci“ <br>ostale italijanske divizije <br>8-10 ustaško-domobranskih bataljona |
jedinice2 = [[Prva proleterska udarna brigada]] <br>[[Druga proleterska udarna brigada]] <br> [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća proleterska udarna brigada]] <br>[[Kalinovički NOP odred]] <br>[[Hercegovački NOP odred]] <br>ostali NOP odredi|
snaga1 = |
gubici2 = |
rezultat = taktička pobeda nemačko-italijansko-kvislinških jedinica |
strana1 = [[Image:Flag of Germany 1933.svg|25px]] [[NacističkaTreći Nemačkarajh|Nemačka]] <br>[[Image:Flag of Italy (1861-1946).svg|25px]] [[Italija]] <br>[[Image:Flag of Croatia Ustasa.svg|25px]] [[ustaše]] |
strana2 = [[Image:Chetniks Flag.svg|25px]] [[četnici]] |
strana3 = [[Image:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|25px]] [[NOVNarodnooslobodilačka ivojska POJJugoslavije|NOP i DVJ]]
}}
{{Operacije NOVJ}}
'''Treća neprijateljska ofanziva''' je naziv u jugoslavenskoj historiografiji za [[Nemci|nemačko]]-[[Italijani|italijanske]] operacije u istočnoj [[Bosna (oblastregija)|Bosni]], [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Hercegovina|Hercegovini]], u vremenu od polovine [[april]]a do sredine [[jun]]a [[1942]]. godine.
 
Ofanziva je pokrenuta da bi se sprečio dalji razvoj [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i onemogući stvaranje novih [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|slobodnih teritorija]] u istočnoj Bosni, Hercegovini, [[Bosanska krajinaKrajina|Bosanskoj krajini]] i drugim oblastima [[Jugoslavija|Jugoslavije]].
 
Osovinska operacija koja čini okosnicu treće antipartizanske ofenzive naziva se „'''[[Operacija Trio]]'''“.
== Pripreme za pokretanje ofanzive ==
{{Poseban članak|Operacija Trio}}
Planovi za ofanzivu načinjeni su na konferenciji u [[Opatija (gradHrvatska)|Opatiji]], od [[2. marta3.|2.]] do [[3. mart3.|3. marta]]a 1942. godine, između predstavnika nemačke Vrhovne komande, italijanskog i [[ustaše|ustaško]]-[[domobrani|domobranskog]] generalštaba. Za snage angažovane u ofanzivi formirana je posebna komanda sa nemačkim generalom [[Paul Bader|Paulom Baderom]] na čelu.
 
Na konferencijama okupatorskih komandi u [[Ljubljana|Ljubljani]], od [[28. marta3.|28.]] do [[29. 3.|29. marta]], i u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[9. 4.|9. aprila]], utvrđeno je da se ofanziva izvede u tri etape:
*TRIO I - uništiti partizanske snage između [[Han- Pijesak|Han-Pijeska]], [[Višegrad]]a, [[Goražde|Goražda]], [[Foča|Foče]], [[Dobro Polje|Dobrog Polja]] i [[Sokolac|Sokolca]]
*TRIO II - u luku [[Drina|Drine]], oko [[Srebrenik]]a i [[Vlasenica|Vlasenice]], i
*TRIO III - na [[Ozren (Bosna i Hercegovina)|Ozren planini]], između [[Krivaja (reka u Bosni i Hercegovini)|Krivaje]], [[Bosna (rekarijeka)|Bosne]] i [[Spreča|Spreče]]
 
== Konsolidovanje snaga NOP i DVJ ==
{{Poseban članak|Borbe za istočnu Bosnu 1942.}}
[[Vrhovni štab NOV i POJNOVJ|Vrhovni štab NOP i DV Jugoslavije]], koji se u to vreme nalazio u Foči, uočio je pripreme neprijatelja za ofanzivu u istočnoj Bosni te je u drugoj polovini [[mart]]a, posle prikupljanja [[Prva proleterska udarna brigada|Prve]] i [[Druga proleterska udarna brigada|Druge proleterske brigade]] oko Han-Pijeska, Sokolca i [[Rogatica|Rogatice]], naredio da delovi ove dve brigade opkole i napadnu ustaško-domobranski garnizon u Rogatici, a uništenjem ustaškog uporišta u [[Birač|Birču]], sredinom [[april]]a, nastojao je da obezbedi slobodnu teritoriju u istočnoj Bosni i severnom delu Crne Gore od napada sa pravca gornjeg toka reke [[Neretva|Neretve]].
 
== Tok ofanzive u istočnoj Bosni ==
Početak ofanzive bio je planiran za [[15. 4.|15. april]], ali je ovaj plan poremećen prevremenom akcijom ustaške „[[Crna legija|Crne legije]]“ u istočnoj Bosni, koja je početkom aprila iz rejona Han-Pijeska prodrla u [[Gornji Birač]] i u prostor u luku Drine i do [[9. 4.|9. aprila]] zauzela Vlasenicu, [[Srebrenica|Srebrenicu]], [[Bratunac]] i [[Drinjača (seloZvornik)|Drinjaču]]. Time je u stvari izvedena operacija „TRIO -{II}-“ pre operacije „TRIO -{I}-“.
 
Na drugoj strani, italijanske divizije su zakasnile sa zauzimanjem polaznih rejona za napad [[Kalinovik]]-Foča (divizija „Alpski lovci“) i Sarajevo-[[Trnovo (Istočno Sarajevo)|Trnovo]] (divizija „Taurinenze“), pa su Nemci, ne čekajući da Italijani zatvore obruč oko [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanskih snaga]] u istočnoj Bosni sa juga, samostalno otpočeli dejstva. Do [[22. 4.|22. aprila]], Nemci su u uvodnim borbama dostigli sa [[718118. lovačka divizija (Nemačka)|718. divizijom]] liniju [[Bogovići]]-Han-Pijesak, sa 737. pukom liniju [[Gođenje]]-[[Slap (Rogatica)|Slap]]-Višegrad, dok je ustaška „Crna legija“, između nemačke 718. divizije i 737. puka, dostigla liniju Han-Pijesak-[[Podžeplje]]. Sa tih polaznih položaja pomenute nemačke i ustaške snage prešle su u koncentrično nastupanje prema Rogatici, uz istovremeno nadiranje delova italijanske divizije „Pusterija“ od [[Pljevlja|Pljevalja]] i Višegrada ka [[Čajniče|Čajniču]] i Goraždu.
 
U takvoj situaciji, Vrhovni štab odustao je od daljih napada na Rogaticu i naredio partizanskim snagama da se povuku na jug, prema Goraždu i Foči. Na taj način kompromitovano je nemačko-italijansko koncentrično dejstvo prema Rogatici i pretvorilo se u frontalno potiskivanje delova Prve i Druge proleterske brigade i nekih istočnobosanskih dobrovoljačkih jedinica sa severa na jug, a ostali delovi Prve i Druge proleterske brigade usporavali su nadiranje divizije „Pusterija“ na pravcu Čajniče-Goražde, koje su Italijani zauzeli [[24. 4.|24. aprila]]. Do kraja aprila neprijatelj je izbio u dolinu [[Prača|Prače]]. Jedinice nemačke 718. divizije, posle kraćeg prestrojavanja, prešle su [[4. 5.|4. maja]] Praču i istog dana ušle u Goražde, dok su delovi divizije „Pusterija“ produžili nastupanje ka Foči. Time su, uglavnom, dejstva nemačkih snaga u istočnoj Bosni bila završena.
 
Do kraja aprila završeno je prikupljanje divizije „Taurinenze“ u [[Sarajevsko polje|Sarajevskom]] i divizije „Alpski lovci“ u [[Nevesinjsko polje|Nevesinjskom polju]]. [[1. 5.|1. maja]] otpočela su njihova dejstva od Sarajeva ka Kalinoviku, a [[6. 5.|6. maja]] od [[Nevesinje|Nevesinja]], takođe u pravcu Kalinovika. Savlađujući jak uzastopni otpor [[Kalinovičćki partizanski odred|Kalinovičkog partizanskog odreda]], snage divizije „Taurinenze“ zauzele su [[7. 5.|7. maja]] Trnovo dok su delovi divizije „Alpski lovci“ [[8. 5.|8. maja]] prodrli u [[Ulog (Kalinovik)|Ulog]]. [[12. 5.|12. maja]], delovi obe divizije susreli su se u Kalinoviku. Ta to vreme, jedan ojačani puk divizije „Alpski lovci“ i delovi divizije „Murđe“ vodili su bezuspešne borbe protiv jedinica [[Severno-hercegovački partizanski odred|Severnohercegovačkog partizanskog odreda]] oko [[Gacko|Gacka]] i [[Avtovac|Avtovca]], dok su delovi divizije „Pusterija“ [[10. maj5.|10. maja]]a prodrli u Foču, odakle se prethodno povukao Vrhovni štab i jedinice Prve i Druge proleterske brigade.
 
== Tok ofanzive u Hercegovini ==
U to vreme, uz svestranu pomoć italijanskih okupacionih trupa, znatno su ojačali [[četnici]] u Crnoj Gori, pa su crnogorski partizanski odredi, pred mnogostruko jačim neprijateljevim snagama, bili prinuđeni na teške defanzivne borbe. U sličnoj situaciji bile su i partizanske snage u Hercegovini, pa je Vrhovni štab u drugoj polovini maja uputio deo Prve proleterske brigade, a na sektor [[Durmitor]]a i ka Gacku Drugu proletersku brigadu. Tada se još jasnije ocrtao plan italijanskih okupacionih snaga u Hercegovini i Crnoj Gori, odnosno da uz sadejstvo četnika i drugih kvislinških formacija, koncentričnim ofanzivnim dejstvima potisnu hercegovačke, crnogorske i sandžačke partizanske jedinice na visoko-planinsko područje između reka [[Tara (rekarijeka)|Tare]], [[Piva (reka)|Pive]] i [[Sutjeska (rekarijeka)|Sutjeske]], kako bi ih tamo opkolile i uništile. Suprotstavljajući se neprijateljevim namerama, Vrhovni štab je manevrisanjem snaga po unutrašnjim pravcima, njihovim grupisanjem na najosetljivijim rejonima i obrazovanjem bočnih zaštitnica na planinama Durmitoru i [[Golija (Crna Gora)|Goliji]], omogućio uredno povlačenje ugroženih partizanskih jedinica ka tromeđi Bosne, Crne Gore i Hercegovine.
 
Zbog pojačanog dejstva [[Hercegovački partizanski odred|Hercegovačkog partizanskog odreda]] u rejonu [[Stolac]], [[Metković]], [[Hutovo]], [[Ljubinje]], Štab italijanskog Šestog korpusa bio je prinuđen da diviziju „Alpski lovci“ iz rejona Kalinovika, Nevesinja i Gacka prebaci u pravcu Metkovića i da je u drugoj polovini maja, zajedno sa delovima divizija „Murđe“ i „Marka“ i sa četnicima angažuje u borbama protiv toga odreda. Zbog pojačane četničke propagande i snažnog pritiska okupacionih trupa došlo je tada do osipanja boraca u [[Južno-hercegovački partizanski odred|Južnohercegovačkom partizanskom odredu]], a o odmah zatim i u Severnohercegovačkom odredu. Zbog toga je Vrhovni štab tri bataljona Prve proleterske brigade, ranije upućena na sektor Gacka, prebacio na Goliju kao levu pobočnicu, radi obezbeđenja povlačenja crnogorskih partizanskih odreda na sever.
Front crnogorskih odreda protezao se od [[Grahovo (Nikšić)|Grahova]], preko [[Nikšićka Župa|Nikšićke Župe]] i [[Sinjajevina|Sinjajevine]] do [[Kolašin]]a, nastavljao se odatle frontom sandžačkih partizanskih jedinica preko [[Tomaševo|Šahovića]] do ispred [[Prijepolje|Prijepolja]] i više od mesec i po dana odolevao pritisku nadmoćnih okupatorsko-kvislinških snaga. Protiv [[Lovćenski partizanski odred|Lovćenskog]], [[Nikšićki partizanski odred|Nikšićkog]], [[Zetski partizanski odred|Zetskog]], [[Durmitorski partizanski odred|Durmitorskog]], [[Komski partizanski odred|Komskog]], [[Pljevaljski partizanski odred|Pljevaljskog]] i [[Bijelopoljski partizanski odred|Bijelopoljskog partizanskog odreda]] i nekoliko samostalnih sandžačkih bataljona Italijani su angažovali delove divizije „Taro“, „Ferara“, „Venecija“ i „Pusterija“, te sve crnogorske i sandžačke četničke snage.
 
Pred pojačanim pritiskom neprijateljevih snaga i zbog opasnosti da jedinice italijanskog Šestog korpusa iz Hercegovine udarom u bok preseku odstupnicu na sever, crnogorski partizanski odredi su se, dajući snažan uzastopni otpor, postepeno povlačili opštim pravcem na severozapad, ka oblasti Pive. Vrhovni štab je odlučio da od tih snaga formira brigade, koje će moći da ih u pogodnom momentu, zajedno sa Prvom i Drugom proleterskom brigadom, upotrebi za manevar i udar u najcelishodnijem pravcu. Od sandžačkih partizanskih jedinica formirana je [[5. 6.|5. juna]] u [[Šćepan Polje|Šćepan Polju]] [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada]], koja je odmah prebačena u rejon jugozapadno od Foče, radi zatvaranja pravaca nadiranja neprijatelja od Foče i Kalinovika.
 
Nastavljajući da vode oštre borbe na Goliji, duž reke [[Komornica|Komornice]], na Durmitoru i Pivskim planinama, crnogorski partizanski odredi i delovi Prve i Druge proleterske brigade postepeno su se povlačili preko reke Pive ka planinama [[Maglić (planina)|Magliću]], [[Volujak]]u i [[Vučevo|Vučevu]]. Ostale snage Prve i Druge proleterske brigade, delovi Lovćenskog i Severnohercegovačkog odreda, koji se nisu raspali, vodili su za to vreme ogorčene borbe protiv italijanskih i četničkih snaga na pravcu prema Avtovcu i Gacku i onemogućili njihove pokušaje da prodru u dolinu Sutjeske.
== Uloga četnika u ofanzivi ==
 
U okviru italijanske antipartizanske ofanzive učestvovale su četničke jedinice [[Rade Korda|Rade Korde]], [[Petar BaćevićBaćović|Petra Baćevića]] i [[Pavle Đurišić|Pavla Đurišića]].<ref name="Saslušanje">[http://www.znaci.net/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> Četničkim operacijama u Trećoj ofanzivi je rukovodio [[Zaharije Ostojić]], načelnik Mihailovićevog operativnog odelenja. Nakon dolaska [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] u Crnu Goru prvog juna 1942. godine, on preuzima rukovođenje operacijama.<ref name="Saslušanje"/> Tokom ofanzive četnici su od Italijana primali odeću i hranu. Istovremeno, Mihailović je dobijao obilatu novčanu pomoć od Engleske i emigrantske vlade.<ref name="Saslušanje"/>
 
U [[Kolašin]]u, u blizini četničkog štaba, je bio obrazovan sud četnika koji je sudio komuničkoj bandi.<ref name="Saslušanje"/>
64.473

izmjene