Razlike između izmjena na stranici "Mađarska revolucija 1956"

m/м
Bot: popravljanje preusmjeravanja
m/м (Bot: migracija 51 međuwiki veza sada dostupnih na stranici d:q164348 na Wikidati)
m/м (Bot: popravljanje preusmjeravanja)
}}
 
'''Mađarska revolucija''' ili '''Mađarski ustanak [[1956]]. godine''' ({{lang-hu|1956-os forradalom}} ili ''felkelés'') je bio [[ustanak]] [[Mađarska|mađarskog]] stanovništva protiv [[Komunizam|komunističkog]] režima tadašnje [[NR Mađarska|NR Mađarske]] i njenih [[SSSRsovjetski Savez|sovjetskih]] pokrovitelja, koji je trajala u periodu od [[23. oktobar10.|23 oktobra]] do [[10. novembar11.|10 novembra]]. Započeo je kao studentska demonstracija pred zgradom parlamenta u [[Budimpešta|Budimpešti]] na kojemu su se tražile ekonomske i političke reforme; pokušaj komunističkih vlasti da ih silom uguše je izazvao burnu i jednako nasilno kontra-reakciju kada su na stranu demonstranata masovno počele prelaziti pripadnici, pa i cele jedinice mađarske vojske, a što je do 28. oktobra dovelo do praktičnog kolapsa komunističke vlade, koju je zamenila [[privremena vlada]] na čelu sa [[Imre Nagy|Imreom Nađem]] koji je proglasio [[neutralnost]] Mađarske i izlazak iz [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]]. Ona, međutim, nije u bila u stanju organizirati i efikasnu odbranu kada je 4. novembra došlo do sovjetske vojne intervencije, te je otpor ustanika do 10. novembra slomljen. Sovjeti su instalirali novu prosovjetsku vladu na čelu sa [[Janos Kadar|Janošem Kadarom]]. U ustanku je poginulo nekoliko hiljada Mađara (civila i ustanika), te nekoliko stotina sovjetskih vojnika; nekoliko desetaka hiljada Mađara je zatvoreno, a preko 200.000 je izbeglo preko granice.
 
Mađarska revolucija je predstavljala najozbiljniji udarac tadašnjoj sovjetskoj hegemoniji u Evropi, najspektakularniji pokušaj da se promeni politički poredak [[hladni rat|hlanoratovske]] Evrope kao i najveći oružani sukob na teritoriji Evrope u drugoj polovini 20. veka sve do [[jugoslovenski ratovi u bivšoj Jugoslaviji|raspada Jugoslavije]] 1990-ih. Iako su Sovjeti uspeli sačuvati kontrolu nad Mađarskom, događaji iz 1956. su imali značajne posledice za krajnji ishod hladnog rata, pre svega zato što je sovjetski režim u očima svetske javnosti predstavljen kao agresor te je izgubio potporu, čak i među zapadnim [[marksizam|marksistima]].
 
31. oktobra 1956. godine, za vreme Mađarske revolucije, Izrael, Velika Britanija i Francuska napali Egipat zbog nacionalizacije [[Sueski kanal|Sueckog kanala]]. NATO je bio paralizovan zbog rata u Egiptu: SAD su otvoreno osudile intervenciju i nisu zbog Mađarske bile spremne da rizikuju izbijanje trećeg svetskog rata<ref name= "svarm">{{Cite web |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=930827 |title= Veliki skok u vlastita usta|accessdate= 02.02.2013.|last= Švarm |first= Filip |coauthors=Jovana Gligorijević |date= 13.05.2010 |work= |publisher=Vreme}}</ref>.
 
[[Josip Broz Tito|Tito]] i sovjetski lider Hruščov su se tajno sreli na [[BrioniBrijuni|Brionima]], 2. novembra 1956. Nakon diskusije koja je potrajala celu noć, jugoslovenski državni vrh se složio sa sovjetskom intervencijom u Mađarskoj. Ključni faktor u ovoj Titovoj odluci bio je strah da se događaji u Mađarskoj u nekoj formi ne prenesu u Jugoslaviju<ref name="svarm" />.
 
U spomen na revoluciju 23. oktobra se danas u Mađarskoj slavi državni praznik.
64.473

izmjene