Otvori glavni meni

Izmjene

Dodano 148 bajtova, prije 6 godina
m/м
Bot: popravljanje preusmjeravanja
{{Infobox monarch
|name=Timur
|title=[[Amir (titula)|Emir]] [[TimuridskoTimuridska CarstvoMonarhija|Timuridskog Carstva]]
|image=[[Datoteka:Amir TemurZoomed.jpg|mini|200px]]
|caption=Spomenik Timuru u [[Taškent]]u
|reign=1370-1405
|coronation=1370, [[Balh|Balkh]]
|othertitles=
|predecessor=Amir Husayn
|date of death={{death date and age|1405|2|18|1336|4|6|df=y}}
|place of death=[[Otrar]], [[Sir Darja]]
|place of burial=[[Gur Emir|Gur-e Amir]], [[Samarkand]]
}}
 
'''Timur''' ili '''Timur Lenk''', u zapadnoj literaturi poznatiji kao '''Tamerlan''' ([[1337]]. - [[1405]].) je [[Mongolija|mongolski]] vladar poznat kao osnivač Timuridskog carstva.
 
Njegov otac Teragai, vođa plemena Barlasa, bio je jedan od prvih mongolskih vođa koji je prešao na islam. Godine [[1370]]. se, koristeći navodno porijeklo od [[Džingis Kan]]a, proglasio vladarom carstva sa prijestolnicom u [[Samarkand]]u. Nakon toga je vodio niz pohoda protiv [[Zlatna Horda|Zlatne Horde]], [[Indija|Indije]], [[Perzija|Perzije]] da bi se na kraju okrenuo prema [[Sirija|Siriji]], [[Mezopotamija|Mezopotamiji]] i [[Anatolija|Anatoliji]] koju je pokorio [[1402]]. godine nakon bitke kod Angore. Umro je pripremajući se na pohod protiv [[Narodna Republika Kina|Kine]].
 
Iako je poticao umjetnost, bio je poznat i po okrutnosti prema poraženom neprijatelju, što je posebno došlo do izražaja nakon osvajanja [[Bagdad]]a.
Tamerlan je rođen u Transaksoniji, pored [[Hindu Kuš]]a, Oko 70km južno od [[Samarkand]]a, u današnjem [[Uzbekistan]]u.
 
Tamerlan je svoju ranu vladavinu zasnovao na tvrdnji da je potomak čuvenog mongolskog vladara [[Džingis Kan|Džingis-kankana]]a. Ono što je zaista utvrđeno je da je on bio potomak mongolskih plemena koja su se preselila zapadno pošto je Mongolska imperija bila proširena.
 
Tamerlanov otac '''Tergaj''' je bio vođa plemena Barlas, nomadskog turskojezičnog mongolskog plemena. Tergaj je bio čukununuk Karahar Neviana i prvi mongolski plemenski vođa koji je primio [[Islam]]. Tergaj je život proveo povučeno, posvetivši se učenju, tako da je pod njegovim nadzorom Tamerlan proučavao [[Kuran]], ali je se posvećivao i fizičkoj spremi.
Tamerlan je tokom mladosti, u svojim ranim dvadesetim, prema '''Šaraf al Dinu''', zadobio ranu od strele zbog koje je ostao sakat u desnu nogu i sa ukočenom desnom rukom do kraja života. Zbog toga je i dobio nadimak Timur Hromi (eng. Timur the Lame). Ali Timuru to nije smetalo u vojničkoj karijeri i do [[1369]]. je zauzeo sve teritorije nekadašnjeg Šagataja, proglasio se za vladara u Balku, i imenovo Samarkand za svoju prestonicu.
 
Savremenici svedoče da je Tamerlan bio čovek visoke inteligencije, ne samo intuitivne snage, nego i intelektualne. Govorio je tri [[jezik]]a (među kojima i persijski), proučavao je istoriju, voleo je graditeljstvo i [[baštovanvrtlar|baštovanstvo]]stvo. Savremenici kažu da je toliko voleo [[umetnost]] da nije mogao da je ne krade. Vizantijska vrata palate sa dvora Osmanske prestonice Burse je skinuo i odneo u [[Samarkand]]. Kao vrstan igrač [[šah]]a, izmislio je totalno novu vrstu te igre, danas poznatu kao "[[Tamerlanov šah]]" sa duplo više figura i sto deset polja.
 
== Imperija i ratovi ==
 
Tamerlan je se uzdigao iz nomadskih plemena, kao Džingis Kan, ali za razliku od njega, Tamerlan je svoju snagu zasnovao i na znanju naroda koje je pokorio. Njegova država je bila kombinacija [[nomad]]skih i naseljenih naroda. Tamerlanova [[vojska]] je bila sastavljena od [[MuslimanMuslimani|Muslimana]]a, hrišćana, Turaka, Tadžaka, Arabljana, Gruzijaca i Indijaca, a ne samo od [[MongolMongoli|Mongola]]a. Bila je poznata ne samo po veličini teritorije koju je zauzela, nego i po surovosti.
 
Vojska Tamerlana se sastajala od '''tumena''' - vojnih jedinica od 10.000 ljudi na pokorenim teritorijama. Sastav je varirao: od članova timuridske porodice, preko članova lojalih plemena '''Barlas''' i '''Džalair''', do pripadnika Zlatne Horde, anadolskih i persijskih plaćenika.
 
Tamerlanova [[vojska|armija]] je bila stalno u pokretu. [[18. jun6.|18. juna]]a [[1391]]. je bila velika bitka kod Kanduče posle koje je Tamerlan prodro u Indiju. Sa tog pohoda je doneo slonovaču koju je iskoristio u Samarkandu za gradnju džamija i nekropola. [[28. jul7.|28. jula]]a [[1402]]. Tamerlan je kod [[Angora|Angore]] pobedio turskog sultana [[BajazitBajazid I|Bajazita]] Munju, razbio njegovu vojsku, a samog Bajazita zarobio i potom pogubio u Samarkandu. Savremenici trvde da je bio impresioniran taktikom srpske teške [[konjica|konjice]] pod vođstvom [[Stefan Lazarević|despota Stefana Lazarevića]], te da je [[despot]]a posle bitke primio sa svim [[kralj]]evskim počastima, ali ovaj podatak treba uzeti sa rezervom.
 
Tamerlanova ambicija je bila da reaktivira [[Put Svile]] kao centralnu trgovačku rutu između Evrope i Kine, i da drži monopol nad njim. Monopol bi bio dosegnut osvajanjima, prvenstveno pokoravanjem [[Zlatna Horda|Zlatne Horde]] ka severu, potom država Persije, svih ostalih mongoliskih plemena, i napokon Indije i Kine.
== Kina i smrt ==
 
Prvi vladar Ming dinastije u Kini, [[car|imperator]] '''Hung Vu''' ([[1368]].- [[1398]].) je poslao [[glasnik]]e u sve bivše mongolske [[provincijapokrajina|provincije]] sa zahtevom da bude priznat za vrhovnog vladara. Jedan od glasnika je stigao u Samarkand 1395. i bio je odmah zatvoren od strane Tamerlana, koji je već imao razvijene ambicije o kontroli Puta Svile, razvoju imperije i "prestizanju [[Aleksandar Veliki|Aleksandra]] po veličini osvojenih taritorija".
 
Drugi vladar Minga, '''Jing Lo''' ([[1402]].-[[1424]].) predvideo je mogućnost sukoba sa Tamerlanom i poslao je još jedno poslanstvo u Samarkand. I ovaj drugi glasnik je bio zatvoren. [[1405]]. Jing Lo šalje veliku pomorsku ekspediciju na zapad sa željom da liši Kinu izolacije, ali i da izbegne korišćenje Puta Svile koji drži Tamerlan.
 
Tamerlan nije slušao savet svojih [[general]]a i nije čekao proleće 1405. Krenuo je odmah u napad na Kinu. Planirao je da se bez zaustavljanja zaputi do reke [[Jarhant]], tamo se ulogori i čeka prve znake proleća da počne veliki napad. Napustili su Samarkand rano u [[januar]]u. Tamerlan je vodio ogromnu vojsku za njegov poslednji i najveći napad - napad na Kinu. Iako je njegova vojska bila jaka, sam Tamerlan je bio slab. Imao je skoro sedamdeset godina, bio je preslab da hoda ili jaše, morali su da ga nose u nosiljci. Krajem januara stigli su do [[Utrar]]a. Zbog velike zime i teškog puta Tamerlanovo zdravlje je bilo već ozbiljno narušeno. 17. ili [[18. februar2.|18. februara]]a [[1405]]. Tamerlan je umro dok je predvodio svoj pohod na Kinu. Njegovo telo je vraćeno u Samarkand i on je sahranjen u [[džamija|džamiji]] - [[mauzolej]]u [[Gur-i-Mur]].
 
Posle Tamerlanove smrti njegovo [[car]]stvo, Timuridska [[carstvo|imperija]], je oslabila. Suzbijena je na širi prostor srednje Azije, ali je se održala, sa prekidima, još dugo vremena.
 
Iako nikada nije osvojio Kinu, Tamerlan je sazdao imperiju koja je se širila od granica Kine ko [[Bosfor]]a, i od Indije do današnjeg evropskog prostora Rusije, jednu od najvećih imperija koju je svet ikada video, i mnogi [[istoričarhistoričar|istoričari]]i ga smatraju najvećim osvajačem posle Aleksandra Velikog.
 
Tamerlanova grobnica - [[Gur Emir]] - je otvorena godine [[1941]]. od strane sovjetske ekspedicije na čelu s [[Mihail Gerasimov|Mihajlom G. Gerasimovom]]. Uz taj događaj se vezuje legenda o prokletstvu koje čeka onoga tko otvori grob. Tri dana nakon otvaranja grobnice je nacistička [[Nemačka|Njemačka]] napala [[Sovjetski Savez|SSSR]].
 
{{Commonscat}}
64.473

izmjene