Otvori glavni meni

Izmjene

Dodano 286 bajtova ,  prije 6 godina
m/м
Bot: popravljanje preusmjeravanja
Gustoća naseljenosti = 16.6 |
Poredak = 23 |
Datum = [[15. 3.|15. mart]] [[1820]]. |
Vremenska zona = Eastern : UTC-5/-4 |
Zemljopisna širina = 43°4'N - 47°28'N |
Website = www.me.gov
}}
'''Maine''' je [[SADsjedinjene Američke Države|američka]] savezna država na krajnjem sjeveroistoku zemlje, poznata po svojoj kuhinji i jelima od [[jastog]]a i [[Školjkaškoljke|školjaka]].
 
== Geografske karakteristike ==
''Maine'' je po površini 39 država [[SADSjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] sa površinom od 85 788 [[kvadratni kilometar|km²]], i 41 država po broju stanovnika sa 1 328 361, po podatcima iz [[2010]]. <ref name=brit/>
[[Datoteka:Map of Maine NA.png|thumb|left|280px|Karta Maina]]
Jugoistočna granica države je [[Atlantik|Atlantski ocean]], sa sjeveroistoka graniči sa [[Kanada|kanadskom]] provincijom [[Novi Brunswick|New Brunswick]] a sa sjeverozapada sa provincijom [[Quebec]], prema zapadu se graniči sa američkom saveznom državom [[New Hampshire]]. Maine je dio Sjedinjenih Američkih Država, koji je u historiji bio poznat kao Nova Engleska. To je brežuljkasti kraj, razvedene kamenite obale, pokriven gustim šumama, prošaran pitoresknim rijekama. Do Maina se proteže [[Apalači|Apalačijski masiv]] koji na sjeveru zemlje ima najviši vrh na Planini Katahdin od 1 606 m, koji je najviši vrh u državi. <ref name=brit>{{cite web
!colspan="7" style="white-space: nowrap;" | Okruzi Maina
|-
|Ime okruga||Administrativno središte||Godina osnivanja||Stanovnika (2010.)<ref name=CensusQuickFacts>{{cite web|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/23000.html|title=Maine QuickFacts from the US Census Bureau|work=State & County QuickFacts|publisher=United States Census Bureau|date=17. 01. 2012|accessdate=10.05. 2012}}</ref>||Procent||Površina ([[kvadratni kilometar|km²]])||Procent
|-
|[[Androscoggin County, Maine|Androscoggin]]||[[Auburn, Maine|Auburn]]||1854||107 702||8.11%||1 288||1.44%
|[[York County, Maine|York]]||[[Alfred, Maine|Alfred]]||1636||197 131||14.84%||3 293||3.68%
|-
|Ukupno okruga: 16|| || ||Ukupno stanovnika 2010: 1 328 361|| ||Ukupna površina: 89 494 [[kvadratni kilometar|km²]]
|}
</center>
''Maine'' ima mješavinu [[Vlažna kontinentalna klima|Vlažne kontinentalne klime - Dfb]] po [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji klime]], koja prevladava uz atlansku obalu i izrazito [[Kontinentalna klima|Kontinentalnu klimu]] po brdovitoj unutrašnjosti države. Zime su hladne, sa prosječnim temperaturama nižim od -3 ° C, a ljeta kratka i topla, sa dosta kiša, tako da prosječna temperatura ne prelazi 22 ° C.
== Historija ==
[[Geologija|Geološki]] se obala Maina formirala tokom [[Ledeno doba|ledenog doba]], tad je prilikom povlačenja [[led]]a, nastalo stotine zaljeva, uvala i pitoresknih luka i oko dvije hiljade [[otokostrvo|otoka]]a i hridi duž obale.
=== Maine prije dolaska prvih Evropljana ===
Prvobitni stanovnici na teritoriju današnjeg Maina bili potomci lovaca iz perioda [[Ledeno doba|Ledenog doba]], zvani '''crveni ljudi''' zbog crvene gline koju su koristili za obilježavanje svojih grobova, od kojih najstariji datiraju od [[3. milenijum pne.|3 000 pne]]. Prije dolaska prvih [[Evropa|Evropljana]] teren su nastanjivala [[Indijanci|indijanska]] [[pleme]]na, od kojih su najbrojniji bili [[Micmac]]i i [[Abnakis]]i ((Wabanakisi). Micmaci koji su živjeli po istočnom Mainu i [[NewNovi Brunswick|New Brunswicku]]u bili su ratnički raspoloženi, za razliku od brojnijih Abnakisa koji su bili miroljubivi, i bavili se poljoprivredom i ribarstvom. Od nekadašnjih desetak plemena koja su živjela po Mainu danas su preostala samo četiri, to su [[Passamaquoddies]] kojih ima oko 1 500 u dva rezervata, [[Penoscots]]i kojih ima oko 1 200 na Indijanskom otoku na rijeci Penobscot, [[Micmac]]i sa 482 pripadnika koji žive u okrugu Aroostook i [[Maliseets]]i sa 554 pripadnika koji žive blizu Houltona. <ref name=main/>
 
=== Otkriće i kolonizacija ===
Pretpostavlja se da je pet stotina godina prije službenog [[Kristofor Kolumbo|Kolumbovog]]vog otkrića Amerike, do obala Maina doplovio [[Lejf Erikson|Leif Ericson]] sa posadom od trideset [[Vikinzi|Vikinga]]. Isto se tako pretpostavlja da je i [[Giovanni Caboto|John Cabot]], [[Talijaniitalijani|talijanski]] moreplovac u službi [[Engleska|engleskog]] kralja [[Henrik VII.|Henrika VII]], doplovio do do obala Maina [[1498]]., iako ne postoje konkretni dokazi o tome. U [[16. vijek]]u više [[Evropa|evropskih]] brodova je nakratko posjetilo obale Maina, neki od njih su i pristajali zbog popravka i opskrbe. <ref name=main/>
 
Prvo naselje u današnjem Mainu osnovala je [[1607]]. engleska kompanija (Plymouth Company) kod Pophama, to je bilo iste godine kada je osnovana kolonija [[Jamestown, Virginia|Jamestown]] u [[Virginia]], ali kako se [[kolonija]] Popham nije uspjela održati tokom surovih zima, Jamestown se smatra najstarijim naseljem u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. <ref name=main/>
 
Tokom [[1620e|1620-ih]] osnovane su brojne engleske kolonije duž obale Maina, međutim zbog surove klime, siromaštva i napada indijanaca veći broj tih kolonija je uništen tokom narednih godina. Na početku [[17. vijek]]a samo se par kolonija uspjelo održati, u međuvremenu je [[Massachusetts]] kupio veći dio zemlje Maina.
=== Ratovi sa Francuzima i Indijancima ===
Pitanje konrole nad Mainom bilo je predmet spora i sukoba između [[Engleska|Engleske]] i [[Francuska|Francuske]] tokom prve polovine [[18. vijek]]a. To razdoblje obilježili su brojni prepadi indijanaca na bijelačka naselja. Te napade podržavali su [[Francuzi]], koji su na taj način htjeli istjerati Engleze sa te teritorije. Prekretnica u tom sukobu bilo je zauzimanje francuske [[Utvrda Louisburg|Utvrde Louisburg]] u [[Nova Škotska|Novoj Škotskoj]], [[1745]]. koju su zauzeli kolonisti iz [[Massachusetts]]a predvođeni Williamom Pepperellom. Nakon tog je potpisan Mirovni sporazum u [[Pariz]]u [[1763]]. između [[VelikaUjedinjeno BritanijaKraljevstvo|Britanije]] i Francuske, na osnovu kog su se Francuzi odrekli pretenzija na taj teritorij. Smanjenje indijanskih napada polovinom [[18. vijek]]a i poklanjanje zemlje od strane Massachusetts doprinelo je porastu broja stanovnika Maina. Između [[1743]]. i [[1763. broj stanovnika se udvostručio od 12 000 na 24 000 stanovnika, do kraja [[18. vijek]]a broj stanovnika Maina je dosegao 150 000. <ref name=main/>
=== [[Američka revolucija]] ===
Otpor novoj britanskoj poreznoj politici počeo je još [[1765]]. kad su lokalni patrioti zaplijenili porezne markice u tadašnjem Falmouthu (današnji [[Portland, Maine|Portland]]), istovremeno su otpočeli i napadi na porezne službenike. Godinu dana nakon slavne [[Bostonska čajanka|Bostonske čajanke]], i u Mainu se odigrao sličan događaj kada je grupa gnjevnih patriota zapalila uskladišeni čaj u Yorku. <ref name=main/>Nakon izbijanja oružanog sukoba u Lexingtonu i Concordu, stotine dobrovoljaca iz Maina priključilo se borbi za nezavisnost. Za tog rata zbilo se dosta borbi po unutrašnjosti Maina. Britanski brodovi su [[1775]], pod komandom [[kapetan (vojska)|kapetana]] Henry Mowatta, bombardirali i spalili Falmouth. Time su Britanci htjeli kazniti građane zbog njihova suprotstavljanja britanskoj kruni. Prva pomorska bitka tokom [[Američka revolucija|Američke revolucije]] dogodila se u junu [[1775]]. kada je grupa američkih patriota pored Machiasa zarobila brod ''Margareta''. Kasnije te godine grupa dobrovoljaca iz Maina pridružila se [[pukovnik]]u Benedictu Arnoldu na njegovom dugom maršu kroz šume sjevera u napad na [[Quebec]]. Prilikom pokušaja američke mornarice da [[1779]]. zauzme britansku utvrdu Castine došlo je do najkrvavije pomorske bitke tokom Američke revolucije. Maine je za vrijeme Američke revolucije podnio velike žrtve, oko hiljadu ljudi je poginulo, trgovina je zamrla, glavni grad je sravnjen sa zemljom, a troškovi Maina bili su veći nego u kasnijem [[Američki građanski rat|Američkom građanskom ratu]]. <ref name=main/>
 
=== Državnost ===
Nakon Američke revolucije pojedini kolonisti iz unutrašnjosti Maina počeli su tražiti da se odcijepe od [[Massachusetts]]a, tome su se protivili bogati i utjecajni trgovci iz primorskih gradova. Od nezavisnosti Maina vjerojatno ne bi bilo ništa, da nije došlo do svađe u [[Kongres SAD|kongresu]] oko [[Missouri]]ja i pitanja hoće li on biti [[Robovlasništvo|robovlasnička]] država ili ne? Taj sukob koji je bio na neki način u [[Američki građanski rat]] riješen je takozvanim Missouri kompromisom [[15. mart3.|15. marta]]a [[1820]]. tako da je [[Missouri]] postao robovlasnička država, ali da se održi ravnoteža između sjeveroistočnih država koje su bile protiv robovlasništva i južnih za robovlasništvo, - Main je izdvojen iz [[Massachusetts]]a i proglašen 23. saveznom državom [[SADSjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. <ref name=main/> Prilikom stupanja u Uniju Maine je imao skoro 300 000 stanovnika, u devet okruga i 236 naselja. Prvi guverner Maina bio je William King, ugledni trgovac i brodograditelj. Za privremeni glavni grad odabran je [[Portland, Maine|Portland]], koji je to bio do [[1832]]. kad je glavni grad postao [[Augusta, Maine|Augusta]]. <ref name=main/>
 
Granica između američkog Maina i britanskog [[NewNovi Brunswick|New Brunswicka]]a ostala je predmet trvenja i čarki i nakon [[Američka revolucija|Američke revolucije]]. Sukob je trajao sve do [[1839]]., kada je zapretila opasnost od izbijanja ponovnog rata. Britanci su mobilizirali vojsku od nekoliko stotina vojnika iz [[Quebec]]a, na to je američki [[Kongres SAD|kongres]] odgovorio tako da je odobrio 10 000 000 dolara za vojne troškove, a Maine je mobiliziro oko 50 000 vojnika. Kongres je ipak poslao general-majora Winfielda Scotta da pokuša spriječiti sukob, on je uspio smiriti obje strane. Nakon tog su američki državni sekretar Daniel Webster i engleskog specijalni ministar lord Ashburton potpisali [[1842]]. sporazum, kojim je konačno riješeno pitanje sjeveroistočne granice Maina. <ref name=main/>
 
=== Ekonomski razvoj ===
 
Nakon dobijanja statusa savezne države došlo je do razvoja rudarstva i industrije što je dovelo do snažnijeg ekonomskog rasta, pored prerade drvne građe, procvat je doživjelo ribarstvo i brodogradnja. Nikle su brojne [[Manufaktura|manufakture]] sa strojevima koje je pokretala voda uzduž najvećih rijeka. Maine je u tom dobu bio značajni proizvođač [[tekstil]]a, [[papir]]a i proizvoda od kože. Razvila se i [[poljoprivreda]], ali ona je doživljavala velike turbulencije zbog čestih promjena cijena.
Maine je bio prva zemlja na svijetu u kojoj je osnovano Društvo totalne apstinencije u [[Portland, Maine|Portlandu]] [[1815]].<ref name=main/>, to društvo borilo se za apsolutnu zabranu proizvodnje i konzumacije [[alkoholalkoholi|alkohola]]a. Pod vodstvom Neal Dowa, koga su zvali Otac prohibicije društvo je uspjelo da se u Mainu uvede zabrana proizvodnje i točenja alkohola [[1851]]. <ref name=main/>
 
 
Nakon velikih pronalazaka koji su omogućili proizvodnju [[električna energija|električne energije]] [[1890e|1890-ih]], po Mainu je počela gradnja [[hidroelektrana]], na rijekama Androscoggin, Kennebec, Penobscot i Saco. I tokom [[20. vijek]]a nastavio se rast industrijske proizvodnje, tad su se otvarale tvornice [[celuloza|celuloze]] i [[papir]]a, umjesto tekstilnih tvornica koje su se počele seliti na jug. <ref name=main/>
 
Velike farme na kojima se dotada uzgajao [[krumpir]], i uzgajali [[puranćurka|purani]]i i [[Krava|krave]], postepeno su podjeljene na brojne manje. Velika ekonomska kriza tokom [[1930e1930-e|1930-ih]] odrazila se i na ekonomiju Maina. Od druge polovice [[20. vijek]]a Maine je ušao u recesiju, koja praktički traje do danas.
 
=== Politika Maina u novije vrijeme ===
64.473

izmjene