Otvori glavni meni

Izmjene

Dodano 47 bajtova ,  prije 6 godina
m/м
Bot: popravljanje preusmjeravanja
{{Indoevropljani}}
 
'''Italski narodi''' ili '''Italici''' jesu svi oni narodi koji su živeli u [[Italija|Italiji]] pre [[Antički Rim|rimske]] ekspanzije. Ti su se narodi međusobno razlikovali po poreklu, [[jezik]]u, običajima, stepenu razvoja i opsegu teritorije kojom su vladali. Neki od ovih naroda govorili su [[Italski jezici|italske jezike]], drugi su govorili jezicima koji pripadaju drugim porodicama [[Indoevropski jezici|indoevropskih jezika]], a neki su govorili neindoevropskim jezicima. Istovremeno je Italija u to doba bila pod snažnim uticajem [[Antička Grčka|Grčke]], njenih profilisanih nacionalnih karakteristika, ekspanzionističke snage, te estetske i intelektualne zrelosti. Italija je tek posle rimskog osvajanja stekla jedinstvenu etnolingvističku, političku i kulturnu fizionomiju. Najstariji narodi poluostrva su, međutim, ostavili svoja imena oblastima rimske Italije – [[Lacij]], [[Kampanija]], [[Apulija]], [[Brutij]], [[Lukanija]], [[Samnij]], [[Picenum]], [[Umbrija]], [[Etrurci|Etrurija]], [[Venecija]] i [[Ligurija]].
 
==Negrčko stanovništvo Sicilije i južne Italije==
:''Vidi članke: [[Sikulci|Sikuli]], [[Enotriji]], [[Auzonci]], [[Honi]], [[Morgeti]], [[Itali]]''
 
Prisustvo Sikula na [[Sicilija|Siciliji]] i Apeninskom poluostrvu osvedočeno je u istorijskim izvorima ([[Tukidid]] i [[Polibije]]). Međutim, teško je ustanoviti u kojim su oblastima oni tačno živeli i kakve su bile njihove veze sa drugim narodima na poluostrvu (na primer, [[LiguriLigurci|Ligurima]]ma, Italima, Enotrijima i Auzoncima). Indoevropski karakter sikulskog jezika vidi se iz nekoliko kratkih negrčkih natpisa koji su nađeni u istočnoj Siciliji i koji se mogu povezati sa Sikulima (od kojih je najznačajniji natpis nađen u Centuripi, danas ''Centuripe''), zatim iz natpisa na novcu i sikulskih reči koje pominju [[Antika|antički]] pisci. Izgleda da sikulski jezik pokazuje bliskost latinskom, a ima veze i sa [[Umbro-sabelski|umbro-sabelskim dijalektima]]. Migracija Sikula s Apeninskog poluostrva na Siciliju datira se u [[Praistorijaprahistorija|praistorijsko]] ali ne veoma udaljeno doba, s obzirom na to da u tradiciji postoje neki odjeci te seobe i s obzirom da se kontinentalni arheološki uticaj odjednom pojavljuje na kraju [[Bronzanobrončano doba|bronzanog doba]]. Osobena sikulska kultura [[Željezno doba|željeznog doba]], poznata po nekropolama u Pantalici blizu [[Sirakuza|Sirakuze]] i u Finokitu blizu Nota, cvetala je između 9. i 5. veka st. e. i postepeno se utopila u napredniju grčku civilizaciju.
 
Izuzetno je malo dokaza koji bi potvrdili prisustvo Sikula na Apeninskom poluostrvu, a takva je situacija i sa drugim primitivnim starosedelačkim populacijama današnje Kalabrije i Lukanije (Enotriji, Auzonci, Honi, Morgeti i Itali), kao i Kampanije (Auzonci i [[Oski]]). Savremeni ispitivači postavili su tezu da se duž [[Tirensko more|tirenskog]] obalnog luka u najranija vremena protezao pojas paleoitalskih naroda (tzv. zapadnih Italika ili Proto-Latina), koji su prvobitno bili povezani sa [[Latini]]ma i razlikovali se od istočnih italskih naroda, koji su naseljavali [[Apenini|apeninsku]] i [[Jadransko more|jadransku]] oblast. Arheološke nalaze čine groblja s grobovima iz gvozdenog doba, ali postoje i tragovi [[nekropola]] s [[kremacija]]ma, posebno u provinciji [[Salerno|Salernu]] i u Kalabriji. Nastali su veliki utvrđeni gradovi, posebno u unutrašnjosti Lukanije. Međutim, [[Etnicitetetnička grupa|etnička]] posebnost ovih antičkih naroda je postepeno zaboravljena između 8. i 4. veka st. e., što je bilo uzrokovano prodorom Grka i ekspanzijom Etruraca i istočnih Italika (Samnita, Lukanaca, Brutija).
 
==Stanovništvo Apulije==
:''Vidi glavni članak: [[Etrurci]]''
 
Etrurci, koji se na [[Grčki jezik|grčkom]] nazivaju Tirenjanima, a na latinskom ''Tusci'' ili ''Etrusci'', naseljavali su srednju Italiju i bili glavni konkurenti Rima za kontrolu nad tom oblašću. Etrurska se kultura oblikovala oko 700. godine stare ere, verovatno kao izdanak jedne od kultura bronzanog doba u Italiji. U 6. veku stare ere Etrurci su bili na vrhuncu svoje moći. Udruženi u labavu konfederaciju dvanaest gradova, vladali su oblašću koja je na severu dopirala do reke [[Pad (reka)Po|Pad]], a na jugu do Kampanije, uključujući i najstariji Rim. Nakon pada etrurske vlasti u Rimu krajem 6. veka Etrurci su postepeno gubili svoje teritorije na jugu, dok su njihovim severnim posedima ovladavali Gali. Etrursku prevlast na moru srušili su Grci 474. godine u bici kod grada [[Kuma|Kume]]. Do kraja 3. veka st. e. Rim je zavladao celom Etrurijom, ali je etrurska kultura već izvršila ogroman uticaj na formiranje rane rimske civilizacije. U [[Arhitektura|arhitekturi]] Rimljani su od Etruraca primili luk, u skulpturi realizam potretisanja, kao i zidno [[slikarstvo]] u grobnicama. Najvažniji spoljni znaci rimskih [[magistrat]]a ''(insignia)'' etrurskog su porekla, npr. svežnjevi pruća ''(fasces)''. Od Etruraca su Rimljani preuzeli i organizaciju javnih igara i pozorišnih predstava ''(ludi)'', kako se vidi i iz podatka da je reč ''histrio'' (= "glumac") etrurskog porekla. Veštinu proricanja i gatanja rimski su sveštenici primili od Etruraca i nazvali je ''disciplina Etrusca''. Još dugo nakon što je etrurski jezik izgubio svoje govornike neke su se rimske porodice ponosile svojim etrurskim poreklom, pa tako i slavni [[Mecena]], rođen u Areciju, jednom od najvažnijih gradova stare Etrurije.
 
==Latini==
 
==Stanovništvo Picenuma==
:''Vidi članak: [[Picenum|Piceni]]''
 
Istočnoitalski su se narodi tokom svoje ekspanzije u istorijsko doba učvrstili duž jednog dela jadranske obale, u oblasti koja se otprilike podudara sa današnjom regijom nazvanom Marke ''(Marche)''. [[Epigrafija|Epigrafski]] i arheološki podaci ukazuju na prisustvo prekojadranskih Liburna i preindoevropskih Azilija u Picenumu (antičkoj oblasti između Apenina i Jadranskog mora). Moguće je da se tu naselilo stanovništvo koje je došlo morem iz Ilirije (iguvinske ploče pominju narod ''Iapuzkus'', čije ime podseća na ilirske Japode i apulijske Japige). Međutim, natpisi iz južnog Picenuma pokazuju blisku srodnost sa umbro-sabelskim dijalektima.
Antička je tradicija smatrala da su Veneti ilirski narod koji je, došavši sa istoka, zauzeo oblast koja je zatim po njima dobila ime ([[Venecija]]). Njima su srodni Histri, Karni i razna alpska plemena. (Ime "Veneti", ili koren tog imena, veoma je rašireno u etničkoj [[Onomastika|onomastici]] srednje Evrope, pa čak i [[Azija|Azije]].) Venetski je jezik poznat iz pogrebnih i votivnih natpisa, iz reči koje citiraju antički autori, kao i iz onomastičkih i toponomastičkih podataka. To je indoevropski jezik arhajske vrste, koji ima neke sličnosti sa latinskim i [[germani|germanskim]].
 
Glavni centri Veneta, smeštenih na zapadnoj margini poluostrva, bili su [[Padova]] i Este. Njihova se kultura razvijala od 9. veka do perioda [[Romanizacija|romanizacije]], uz veze sa golasečkom, vilanovskom i etrurskom kulturom, kao i sa transalpskom [[Halštatska kultura|halštatskom kulturom]]. Najveći su domet dostigli u periodu od 6. do 4. veka st. e; posebno je značajna proizvodnja bronzanih figura koničnog oblika nazvanih ''situlae''. U završnom periodu njihove kulture prisutni su i galski (keltski) uticaji. Pojave slične onima u Esti pojavljuju se i u [[Istra|Istri]]. Veneti su bili uzgajivači konja i miroljubivi trgovci i moreplovci; zaštićeni vodama donjeg toka reke [[Pad (reka)Po|Pad]] i reke Adiđe, očuvali su svoju nezavisnost u odnosu na etrursku ekspanziju i keltsku invaziju, a u 3. veku st. e. mirno su inkorporisani u rimsku državu.
 
==Liguri==
:''Vidi glavni članak: [[Ligurci|Liguri]]''
 
Za antičke pisce naziv "Liguri" označavao je narode severozapadne Italije, koji su živeli u severnoj [[Toskana|Toskani]], Liguriji, [[Pijemont]]u i delu današnje [[Lombardija|Lombardije]]. Istorijska ih predaja smešta i u srednju Italiju, a antički im pisci i toponomastički podaci pripisuju veću rasprostranjenost iza [[Alpe|Alpa]]. Liguri su, takođe, uključivali narode [[Korzika|Korzike]]. U starije su doba [[Grci]] sve narode zapadnog sveta označavali imenom ''Ligyes'' (tj. Liguri).
 
Lingvistički podaci – toponomastika, izolovana leksika i ligurske reči koje citiraju antički pisci – ukazuju na prisustvo preindoevropskog [[mediteransredozemno more|mediteranskog]]skog substratuma srodnog onome u zapadnoj Evropi. Natpisi nađeni u gornjoj Lombardiji i u [[Ticino|Ticinu]] pokazuju indoevropske karakteristike i, naročito, keltske uticaje. Stoga izgleda da Liguri pripadaju jednom okruženju stvorenom u severnoj Italiji posle keltske invazije i nazvanom Kelto-Liguri.
 
Etrurska ekspanzija u dolinu reke Po i invazija Gala ograničili su Ligure na prostor između Alpa i Apenina, gde su pružili takav jak otpor Rimljanima, da su u antičko doba postali poznati po svojoj primitivnoj okrutnosti. Među značajnijim ligurskim spomenicima su rezbareno kamenje i antropomorfne skulpture analogne onima u južnoj [[Francuska|Francuskoj]], nađene u Luniđani ''(Lunigina)'' i na Korzici. Neke od ovih umetničkih manifestacija ponavljaju se na teritorijama dalje na istoku. Ali, pitanje je da li sličan kulturni otisak ukazuje na prvobitno etničko jedinstvo. Ligurski i keltsko-ligurski grobovi u oblasti lombardijskih jezera otkrivaju posebnu gvozdenu kulturu nazvanu [[golasečka kultura]], dok ligurski grobovi u oblasti današnje Italijanske rivijere i [[Provansa|Provanse]] odaju etrurske i keltske uticaje.
64.473

izmjene