Razlike između izmjena na stranici "Tisafern"

Dodano 2.598 bajtova ,  prije 8 godina
nema sažetka uređivanja
m (Bot: migracija 18 međuwiki veza sada dostupnih na stranici d:q355727 na Wikidati)
'''Tisafern''' ([[perzijski|perz.]] ''Ciθrafarna'', [[grčki|grč.]] ''Τισσαφέρνης'') je bio [[Ahemenidska Monarhija|perzijski]] vojnik i [[satrap]] [[Lidija|Lidije]] i [[Karija|Karije]]<ref>[http://www.livius.org/ti-tn/tissaphernes/tissaphernes.htm Tisafern (''Tissaphernes''), Livius.org]</ref><ref name="Tisafern (enciklopedija Britannica)">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596997/Tissaphernes Tisafern (enciklopedija Britannica)]</ref>, te unuk [[Hidarn Mlađi|Hidarna Mlađeg]].
 
== Etimologija ==
 
Ime Tisafern dolazi od [[Perzijski jezik|perzijske]] riječi „Čithrafarna“ (Čiθra + farnah) što znači „onaj blistave budućnosti“. ''Čiθra'' ima [[Indo-europski jezici|proto-indoeuropski]] korjen a znači „granuti“ tj. „blistati“ (''čehr''; [[perzijski]]: چهر), dok je ''Farnah'' [[Avestanski jezik|avestanskog]] podrijetla (''xvarənah'': „sreća“ > ''farnah'' > ''farrah''; [[perzijski]]: فره). Moderni ekvivalent drevne riječi ''Cehrfarn'' bio bi ''Faroh''; često [[iran]]sko ime.
'''Tisafern''' (perz. ''Ciθrafarna'', ? - 395. pne., gr. Τισσαφέρνης) bio je [[Historija Perzije|perzijski]] vojskovođa i državnik, unuk [[Hidarn]]ov.
 
== Politički život ==
Tisafern je godine [[413. pne.]] bio satrap [[Lidija|Lidije]] i [[Karija|Karije]], odnosno komandant perzijskih snaga u [[Mala Azija|Maloj Aziji]]. U to vrijeme je u susjednoj [[Antička Grčka|Grčkoj]] bjesnio [[peloponeski rat]], a Atena, najveći perzijski neprijatelj iz doba [[grčko-perzijski ratovi|grčko-perzijskih ratova]] bila oslabljena katastrofalnim porazom u [[sicilijanska ekspedicija|sicilijanskoj ekspediciji]]. Tu je priliku nastojao iskoristiti kralj [[Darije II]] te naredio Tisafernu da počne prikupljati porez od [[Jonija|jonskih]] gradova - dotada pod atenskom zaštitom. Međutim, Tisafern se ispočetka ustručavao poduzeti odlučnu akciju protiv Atene, dijelom zbog toga što ga je atenski državnik [[Alkibijad]] uvjerio da je ravnoteža snaga Atene i [[Sparta|Sparte]] u perzijskom interesu, a dijelom i zbog suparništva sa [[Farnabaz]]om, satrapom [[Frigija|Frigije]]. Zbog toga ga je [[408. pne.]] Darije smijenio [[Kir Mlađi|Kirom Mlađim]], ostavivši mu u nadležnosti jedino Kariju.
 
Od [[413. pne.]] Tisafern je bio [[satrap]] [[Lidija|Lidije]] i [[Karija|Karije]], te zapovjednik [[Ahemenidska Monarhija|perzijske]] vojske u [[Mala Azija|Maloj Aziji]]. Kada je [[Darije II.]] naredio prikupljanje visokog [[porez]]a u [[Stara Grčka|grčkim]] gradovima, ušao je u savez sa [[Sparta|Spartom]] protiv [[Atena (polis)|Atene]], nakon čega je osvojio veći dio [[Jonija|Jonije]]. Ipak, Tisafern je bio nesklon poduzimati vojne pohode pa je preferirao lukave pregovore; [[Atena (polis)|atenski]] državnik [[Alkibijad]] uvjeravao ga je kako je najbolja perzijska politika održavanje balansa sile između [[Atena (polis)|Atene]] i [[Sparta|Sparte]], a rivalstvo sa [[satrap]]om [[Frigija|Frigije]] [[Farnabaz II.|Farnabazom II.]] osnažilo je takav prijedlog. Kada je [[408. pne.]] [[veliki kralj]] [[Darije II.]] odlučio poduprijeti [[Sparta|Spartu]] protiv Atene, Tisafern je uklonjen sa položaja [[satrap]]a odnosno ograničen je na vladanje [[Karija|Karijom]], dok je na mjesto [[Lidija|lidijskog]] [[satrap]]a postavljen vladarov sin [[Kir Mlađi]].
Kada je Atena konačno poražena od Sparte [[404. pne.]] nadzor nad jonskim gradovima je postao razlogom dodatnog suparništva između Kira Mlađeg i Tisaferna, koji je osvojio [[Milet]] i od njega načinio svoje uporište. Odatle je novog kralja [[Artakserks II|Artakserksa II]] upozorio kako ga brat Kir nastoji svrgnuti. Upozorenje je shvaćeno ozbiljno, te je Artakserks porazio Kira u [[bitka kod Kunakse|bitci kod Kunakse]] [[401. pne.]], u kojoj su na Artakserksovoj strani sudjelovali i Tisafernovi kontingenti.
 
Nakon poraza [[Atena (polis)|Atene]], i Tisafern i [[Kir Mlađi]] potraživali su pravo na [[Jonija|jonske]] gradove, od kojih je većina priznala vlast Kira Mlađeg. Tisafern je tada odlučio zauzeti [[Milet]], no tamo ga je napao Kir Mlađi koji je okupio plaćeničku vojsku (tzv. ''[[Deset tisuća]]''<ref>Ksenofont: „Anabasis“</ref>) u svrhu svrgavanja njegova brata [[Artakserkso II.|Artakserksa II.]] koji je nedavno stupio na prijestolje. Tisafern je upozorio [[Ahemenidska Monarhija|perzijskog]] vladara na nadolazeću opasnost pa je Artakserkso II. porazio brata [[Kir Mlađi|Kira Mlađeg]] u [[Bitka kod Kunakse|bitci kod Kunakse]] [[401. pne.]] u kojoj je ubijen i sam Kir<ref name="Tisafern (enciklopedija Britannica)"/><ref>Pierre Briant, str. 640.-650.</ref>.
Tisafern je nakon toga ponovno postao komandant perzijskih snaga u Maloj Aziji, te je pokrenuo pohod protiv jonskih gradova, koji su bili podržali pobunjenog Kira. To je postao razlog za izbijanje rata između Perzije i Sparte [[399. pne.]] Tisafern je pokušao izbjeći otvorene sukobe, ali je prisiljen na bitku i poražen od spartanskog kralja [[Agesilaj II|Agesilaja II]] kraj Paktola u blizini Sarda [[395. pne.]] Taj je poraz konačno uvjerio Artakserksa da podlegne nagovaranjima Farnabaza, kraljice majke [[Parisatida|Parisatide]] i vezira [[Titraust]]a te naredi Tisafernovo pogubljenje. Tisafern je na prevaru doveden u Airejevu palaču u [[Kolosi]]ju te tamo ubijen.
 
Tisafern je poslije vraćen u [[Mala Azija|Malu Aziju]] i postavljen na mjesto satrapa [[Lidija|Lidije]] i [[Karija|Karije]], odnosno zapovjednika lokalne [[Ahemenidska Monarhija#Vojska|perzijske vojske]]. Nakon toga napada [[Stara Grčka|grčke]] gradove da bi ih kaznio zbog njihove potpore poraženom pobunjeniku [[Kir Mlađi|Kiru Mlađem]]. Ovaj potez okrenuo je neke [[Jonija|jonske]] gradove da potraže pomoć kod [[Sparta|Sparte]], pa spartanski kralj [[Agesilaj II.]] kreće sa vojnim ekspedicijama u Maloj Aziji, ali bez većih uspjeha<ref>Pierre Briant, str. 653.-664.</ref>. Ipak, unatoč tome što je pokušavao izbjeći otvorene sukobe, Agesijal II. je [[395. pne.]] porazio je Tisaferna kraj Paktola u blizini [[Sard]]a. Taj je poraz konačno uvjerio [[Artakserkso II.|Artakserksa II.]] da pristane na nagovaranja [[Farnabaz II.|Farnabaza II.]], kraljice majke [[Parisatida|Parisatide]] i [[Titraust]]a pa je naredio Tisafernovo pogubljenje<ref name="Tisafern (enciklopedija Britannica)"/>. Tisafern je na prevaru doveden u Airejevu palaču u Kolosiju te je tamo ubijen. Kako bi spriječio daljnje grčke operacije u Maloj Aziji, [[Artakserkso II.]] počinje pomagati [[Atena (polis)|Atenu]] u [[Korintski rat|Korintskom ratu]] čime slabi utjecaj [[Sparta|Sparte]].
== Eksterni linkovi ==
 
* [http://www.livius.org/ti-tn/tissaphernes/tissaphernes.htm Livius.org: Tissaphernes]
== Veze ==
* [[Darije II.]]
* [[Artakserkso II.]]
 
{{Redoslijed|
|prethodnik =[[Pisutno]] ([[440-e pne.|440-ih]] - [[415. pne.]])<br>____________________<br>[[Kir Mlađi]]<br>([[408. pne.|408.]] - [[401. pne.]])
|gl_članak_funkcija=[[Satrap]] [[Lidija|Lidije]]<br>([[415. pne.|415.]] - [[408. pne.]])<br>____________________<br>([[401. pne.|401.]] - [[395. pne.]])
|nasljednik=[[Kir Mlađi]]<br>([[408. pne.|408.]] - [[401. pne.]])<br>____________________<br>[[Titraust]]<br>([[395. pne.|395.]] - [[393. pne.]])
}}
 
== Izvori ==
{{izvori}}
 
== Vanjske veze ==
* [http://www.livius.org/ti-tn/tissaphernes/tissaphernes.htm Tisafern (''Tissaphernes''), Livius.org: Tissaphernes]
* [http://www.livius.org/lu-lz/lydia/lydia.html Popis lidijskih satrapa (Livius.org, Jona Lendering)]
* Pierre Briant: ''From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire'', preveo Peter Daniels, Indiana: Eisenbrauns, 2002.
 
{{Perzijski satrapi}}
 
[[Kategorija:PerzijskiAhemenidski vojskovođesatrapi]]
[[Kategorija:Umrli 395. pne.]]
[[Kategorija:Perzijski vojskovođe]]