Efes: Razlika između izmjena

Dodana 72 bajta ,  prije 9 godina
m
Bot: popravljanje preusmjeravanja
m (Bot: migracija 63 međuwiki veza sada dostupnih na stranici d:q47611 na Wikidati)
m (Bot: popravljanje preusmjeravanja)
{{Koordinate|37_56_23_N_27_20_55_E_type:city_region:TR|37° 56' 23" SG Š, 27° 20' 55" IGD}}
'''Efes''' je antički grad u danšnjoj [[Turska|Turskoj]]. U njemu se nalazilo jedno od [[sedam svjetskih čuda|sedam svetskih čuda]], hram posvećen grčkoj boginji [[Artemida|Artemidi]].
 
== Istorija ==
Sudeći po starim legendama, Efes su osnovale žene ratnice, poznate kao Amazonke. Za ime grada se smatra da potiče od reči "apas", ime grada u "Kraljevstvu Arzava", što u prevodu znači "Grad Majke Boginje". Efes je naseljen još od kraja [[bronzanobrončano doba|bronzanog doba]], ali je svoju lokaciju menjao nekoliko puta tekom svoje istorije u saglasnosti sa običajima i potrebama. Najverovatnije je da su Karijani i Leležani bili među prvim stanovnicima grada. Misli se da su [[JonciJonjani|Jonske]] migracije počele oko 1200. pre n.e. Po predanju, grad je osnovan po drugi put od strane Androkla, sina Kodra, kralja [[AtinaAtena|Atine]], na obali mesta gde se [[Kajster]] uliva u more. Jonski gradovi koji su nastali početkom jonskih migracija ujedinili su se u konfederaciju pod vođstvom Efesa. Region je uništen za vreme invazije Cimeriana početkom 7. veka pre n.e. Pod vladavinom Lidijalidijskih kraljeva, Efes je postao jedan od najbogatijih gradova u mediteranskom svetu. Poraz [[Lidija|lidijskog]] kralja [[Krez]]a od [[Kir]]a, kralja [[PersijaPerzija|Persije]], otvorio je put za persijsku hegemoniju duž celog priobalskog regiona [[Egejsko more|Egeja]]. Početkom 5. veka pre n.e. kada su se jonski gradovi pobunili protiv Persije, Efes se brzo odvojio od ostalih gradova, i tako uspeo izbeći uništenje.
 
[[Datoteka:Ac.artemisephesus.jpg|thumb|300px|Ostaci Artemidinog hrama u Efesu]]
Efes je ostao pod persijskom vladavinom sve do dolaska [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]] 334. pre n.e, koji je ušao u Efes posle 50 godina mirnog vremena. [[Lizimah]], koji je bio jedan od dvanaest generala Aleksandra Velikog i koji je postao vladar regiona posle Aleksandrove smrti, rešio je da obnovi i razvije grad, koji je nazvao Arsineja, po njegovoj ženi Arsinoe. Izgradio je novu luku i odbrambene zidove na planinama Panajir i Bulbul, pomerajući ceo grad jugozapadno. Uvidevši, međutim, da Efešani nerado napuštaju svoj stari grad, blokirao je sistem za navodnjavanje za vreme jedne velike oluje uništavajući kuće i terajući stanovnike da se presele. 281. pre n.e. grad je ponovo osnovan pod imenom Efes i postao jedan od najvažnijih trgovačkih luka na Mediteranu. U Efesu je rođen i živeo poznati filozof [[Heraklit]].
 
129. pre n.e. [[Rimsko carstvoCarstvo|Rimljani]] su iskoristili uslove testamenta [[Atalos]]a, kralja [[Pergam]]a, od koga su nasledili kraljevstvo i sjedinili ga u rimsku imperiju kao azijsku provinciju. Antički izvori ukazuju da je u to vreme grad imao 200.000 stanovnika. U prvom veku pre n.e. usled velikih poreza uvedenih od strane rimske vlade narod je prihvatio [[Mitridat]]a kao svog spasioca. Podržao ga je u njegovom otporu protiv rimske vlasti, pa je 88. pre n. e. izveden masakr nad stanovništvom latinskog govora u gradu, što je potom ugušeno od strane rimske armije predvođene [[Kornelije Sula|Sulom]]. Zgrade, kojima se divimo i danas, su iz perioda za vreme i posle vladavine cara [[OktavijanAugust Avgust(rimski car)|Oktavijana Avgusta]]. Po dokumentovanim zapisima, grad je pretrpeo ozbiljna oštećenja za vreme zemljotresa u 17. veku. Međutim, posle toga, Efes je postao značajni centar trgovine. Istoričar Aristio opisuje Efes kao grad koji je poznat u narodu kao glavni trgovački centar u Aziji. On je isto bio i vodeći politički i intelektualni centar koji je drugi po redu u Egeju imao školu filozofije. Od početka [[1. vekvijek|1. veka]]a Efes su posećivali [[hrišćanstvo|hrišćanski]] sledbenici koji su se trudili da prošire hrišćansku veru u jedinstvenog Boga i koji su bežali od rimskih progonitelja. Osim što je uživao u privilegovanom položaju ležeći između istoka i zapada iskombinovanom sa izvrsnom klimom, grad je u mnogome dobio na važnosti zahvaljujući činjenici da je bio centar kulta Artemide.
 
Kao grad koji je živeo naprednim životom, imao visok standard, raznolikost demografkog sastava i razgranatu politeističku kulturu, za hrišžane je predstavljao idealnu bazu u regionu. Iz pisanih izvora zna se da je [[Pavle iz Tarsa|Sveti Pavle]] boravio u gradu pune tri godine, od svoje 65. do 68., i da je upravo ovde držao propovedničke službe i prizivao slušaoce da prihvate veru u Boga. Govorio je da Bog nema dom napravljen od ljudskih ruku i da je on prisutan svuda i uvek. Ovo je jako uznemirilo zanatlije koje su sakupile ogromno bogatstvo proizvodnjom zlatnih i srebrnih statua Artemide. Zanatlija po imenu Dimitar koji je proizvodio srebre proizvode uzbunio je narod i poveo hiljade Efešana na pozorište gde su pogrdno uzvikivali i kamenovali Svetog Pavla i njegova dva prijatelja pri tom pevajući: "Velika je Artemida iz Efesa!". Masa je bila toliko revoltirana da su Pavle i njegovi prijatelji jedva uspeli pobeći. Njegova pisma govore da je Pavle neko vreme bio zatvorenik u Efesu.
 
U Efesu je nastalo [[Evanđelje po Ivanu|Jevanđelje po Jovanu]].
{{Commonscat|Ephesus|Efes}}
 
64.473

izmjene