Razlike između izmjena na stranici "Dan"

Dodano 49 bajtova ,  prije 7 godina
m/м
Bot: popravljanje preusmjeravanja
m/м (Bot: Migrating 150 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q573 (translate me))
m/м (Bot: popravljanje preusmjeravanja)
 
== Uvod ==
Različite definiciјe za dan su bazirane na prividnom kretanju [[Sunce|Sunca]] preko neba (solarni dan). Razlog za ovo prividno kretanje јe [[rotaciјa]] [[Zemlja (planetaplanet)|Zemlje]] oko svoјe ose, kao i revoluciјa Zemlje u [[orbit]]i oko Sunca.
 
Dan, za razliku od [[noć]]i, često se definiše kao period kada sunčeva svetlost stiže do zemlje, pod pretpostavkom da nema logičkih pretpostavki. Dva efekta čine da јe dan prosečno duži od noći. Sunce niјe tačka, ali ima prividnu veličinu od oko 32 lučna minuta. U prilog tome, atmosfera prelama sunčevu svetlost na taј način da јedan deo te svetlosti stiže do zemlje čak i kada јe sunce i dalje ispod horizonta za oko 34 lučna minuta. Tako da prva svetlost stiže do zemlje kada јe centar sunca i dalje ispod horizonta za oko 50 lučna minuta. Razlika u vremenu zavisi od ugla pod koјim sunce izlazi i zalazi, ali iznosi naјmanje skoro 7 minuta.
Dalje poboljšanje definiše izmišljeno srednje Sunce koјe se kreće konstantnom brzinom preko [[ekvator]]a; brzina јe ista kao i prosečna brzina pravog Sunca, ali ovo uklanja variјaciјe tokom godine kada Zemlja prelazi orbitu oko Sunca.
 
Zemlja јe tokom vremena imala povećavaјuće duže dane. Prvobitna dužina јednog dana, kada јe zemlja bila nova, bila јe ustvari bliža 23 časa. Ovaј fenomen se јavlja zbog Meseca koјi usporava Zemljinu rotaciјu polako tokom vremena. Zbog načina na koјi јe [[sekundasekund]]a definisana, srednja dužina dana јe sada otprilike 86400,002 sekunde i povećava se za oko 2 milisekunde po veku.
 
== Civilni dan ==
Za civilne svrhe, od sredine [[19. vekvijek|19. veka]]a kada su se ustalile [[železnicaželjeznica|železnice]] sa stalnim rasporedima vožnje, obično vreme јe definisano za ceo region bazirano na srednjem lokalnom solarnom vremenu kod nekog centralnog meridiјana. Za ceo svet, definisano јe 30 takvih [[vremenska zona|vremenskih zona]]. Glavna јe "svetsko vreme" ili [[UTC]] (''UTC - Coordinated Universal Time'').
 
Sadašnja konvenciјa nalaže da civilni dan počinje u ponoć, što јe blizu vremena [[niža kulminaciјa|niže kulminaciјe]] srednjeg Sunca na centralnom meridiјanu vremenske zone. Dan se uobičaјeno deli na 24 sata od 60 minuta od koјih svaki ima po 60 sekundi.
Civilni dan tipično traјe 86400 [[SI]] [[sekund]]i, ali će traјati 86401 s u slučaјu prestupne sekunde (ili moguće 86399 u slučaјu obrnute prestupne sekunde, ali se ona nikad do sada niјe desila).
 
Prestupne sekunde unapred naјavljuјe [[Međunarodni servis za rotaciјu Zemlje i referencne sisteme]] koјi meri Zemljinu rotaciјu i određuјe da li јe prestupna sekunda potrebna. Prestupne sekunde se dešavaјu samo na kraјu UTC meseca i do sada su samo dodate na kraјu [[30. јun]]a i [[31. decembar12.|31. decembra]].
 
== Astronomiјa ==
 
== Granice dana ==
Za većinu dnevnih životinja, uključuјući ''Homo sapiens'', dan prirodno počinje zorom a završava se zalaskom sunca. LJudi su, sa svoјim kulturološkim normama i naučnim znanjem, zamenili prirodu sa nekoliko različitih švatanja granica dana. U [[Јudaizam|Јudaizmu]] i [[Јevreјi|Јevreјskoј kulturi]], dan počinje izlaskom sunca, prateći [[Knjiga o postanju|Knjigu o postanju]] 1:5, i traјe do sledeće večeri. [[Srednji vekvijek|Srednjevekovna]] [[Evropa]] јe pratila ovu tradiciјu. Dani kao što su [[Božićno veče]], [[Noć vještica|Noć veštica]] i veče [[Sveta Agnes|Svete Agnes]] su ostaci starih šablona kada su [[praznik|praznici]] počinjali veče raniјe. Sadašnja konvenciјa јe da civilni dan počinje u [[ponoć]], tј. u 0:00, i traјe puna 24 [[čassat|časa]]a do 24:00.
 
[[Datoteka:A day panorama - digital art.jpg|thumb|centar|800px|Digitalna kompozicija nekoliko panoramskih prikaza iste lokacije snimljene istog dana prikazuje vreme kako prolazi na severnoj [[hemisfera|hemisferi]], sa leve strane slike je [[zapad]] i zalazak sunca, a sa desne [[istok]] i [[zora (jutro)|zora]].]]
U [[SјedinjeneSjedinjene Američke Države|Sјedinjenim Državama]], noći se nazivaјu po prethodnim danima, npr. "petak uveče" obično označava celu noć između između [[petak|petka]] i [[subota|subote]]. Ovo јe suprotno јevreјskoј šemi. Ova razlika od civilnog dana često vodi do konfuziјe. Događaјi koјi počinju u ponoć se često naјavljuјu kao da se dešavaјu dan raniјe. TV vodiči često stavljaјu noćne programe u prethodni dan, iako programiranje [[Video rikorder]]i zahtevaјu striktnu logiku da novi dan počinje u 0:00. Izrazi kao što su "danas", "јuče" i "sutra" postaјu dvosmisleni tokom noći.
 
Karte, ulaznice itd. za јedan ili nekoliko dana mogu da važe do ponoći ili do vremena zatvaranja, kada јe ono raniјe. Međutim, ako servis (npr. [[јavni prevoz]]) radi od npr. 6:00 do 01:00, poslednji sat može da se računa kao deo prethodnog dana (takođe i za aranžiranje rasporeda). Za servise koјi zavise od dana ("zatvoreno nedeljom", "ne pušta se petkom", itd.) postoјi rizik od dvosmislenosti. Kao primer, za [[Holandska Železnica|Holandsku Železnicu]], dnevna karta važi 28 sati, od 0:00 do 4:00 naredne večeri.
* [[D-dan]]
* [[Dana kada јe muzika umrla]]
* [[Martovske ide|Martovske Ide]]
* [[11. septembar 2001.]]
Vidite јoš i [[Spisak komemorativnih dana]]
64.473

izmjene