Razlike između izmjena na stranici "Balkan"

Dodano 176 bajtova ,  prije 7 godina
m/м
Bot: popravljanje preusmjeravanja
m/м (Bot: popravljanje preusmjeravanja)
== Definicije i granice ==
[[Image:1827 Finley Map of Turkey in Europe, Greece and the Balkans - Geographicus - TurkeyEurope-finley-1827.jpg|десно|300px|mini|Балканско полуострво у средњем веку,израдио амерички картограф Антхони Финлеи 1827. године]]
Geografska definicija Balkana zasniva se na planinskim lancima, u koje spadaju [[Dinarske planine|Dinaridi]], [[planina Balkan]], [[Rodopi]], [[Šar]] planina i [[Pindus]]. Njome su isključeni gotovo cijela [[Slovenija]] (osim Krasa), [[Rumunija]] (osim Dobrudže), većina [[Hrvatska|Hrvatske]], zatim manji delovi [[Srbija|Srbije]] (Vojvodina) [[Crna Gora|Crne Gore]] (Boka) i ostrva [[Grčka|Grčke]].
 
Čitava kopnena masa ponekad se naziva '''Balkansko poluostrvo''', jer je na jugu, jugozapadu i jugoistoku okružuje [[Jadransko more|Jadransko]], [[Jonsko more|Jonsko]], [[Egejsko more|Egejsko]], [[Mramorno more|Mramorno]] i [[Crno more]]. Iako nije riječ o pravom poluostrvu, to se ime često koristi za širu regiju.
Sjeverna granica Balkana je upitna. Često se [[Dunav]]ska i [[Panonija|Panonska]] ravnica ne smatra dijelom Balkana. Dapače, mnogi smatraju da sve što je sjeverno od [[Sava|Save]] i [[Dunav]]a - sjeveroistočna [[Slovenija]], sjeverna [[Hrvatska]] (središnja Hrvatska i [[Slavonija]]), sjeverna [[Srbija]] ([[Vojvodina]]) i veći dio [[Rumunija|Rumunije]] - nije dio Balkana. Drugi opet kažu da i ta područja zajedno s jugom Rumunije (bez [[Transilvanija|Transilvanije]]) spadaju u Balkan.
 
Zapravo, Balkan nije toliko cjelina zbog planinskih lanaca koliko zbog zajedničke i često nasilne historije. Tu historiju prvenstveno obilježavaju vijekovi potčinjenosti ili borbe s [[OsmanlijskoOtomansko carstvoCarstvo|Osmanlijskim carstvom]], kao i međusobni sukobi u [[20. vijek]]u.
Reč Balkan potiče od dve reči iz turskog jezika, a to su bal - što znači med i kan - što označava reč krv. Upravo ove dve reči i oslikavaju Balkan i njegovu istoriju.
 
Zato se ta riječ na rubnim područjima izbjegava i ponekad smatra pogrdnom. U nekim zemljama bivše Jugoslavije koristi se i pojam ''balkanska krčma'', koji se proslavio zbog [[Miroslav Krleža|Krležine]] rečenice: "Kad se u balkanskoj krčmi pogase svjetla, onda sijevaju noževi."
 
Postoji i neutralniji izraz za Balkan, a to je '''Jugoistočna Evropa'''. To nije geografski pojam jer ne obuhvata [[Rumunija|Rumuniju]]. Taj se izraz koristi sve više, npr. inicijativa [[Evropska Unijaunija|Evropske Unije]] iz [[1999]]. godine zove se ''Pakt o stabilnosti za Jugoistočnu Evropu'', a on-line novine ''Balkan Times'' preimenovale su se [[2003]]. godine u ''Southeast European Times''.
 
Zemlje koje se ''neslužbeno'' spominju kao dio Balkana:
 
Druge zemlje koje ne spadaju u Balkan ali su blizu i/ili su igrale važnu ulogu u geopolitici, kulturi i historiju Balkana:
* [[Cipar|Kipar]]
* [[Mađarska]] (vidi [[Austro-Ugarska]])
* [[Austrija]] (vidi Austro-Ugarska)
* [[Italija]] (vidi [[Dalmacija]], [[Istra]])
* [[Rusija]] (vidi [[Istorija Srbije|Historija Srbije]])
 
== Politički balkan ==
 
== Priroda i resursi ==
Većinu regije pokrivaju planinski lanci. Glavni su lanci [[Dinarske planine|Dinaridi]] u Hrvatskoj i Bosni, koji se nastavljaju na masiv Šar-[[Pindus]] u Albaniji, Makedoniji i Grčkoj. Bugarska ima [[planina Balkan|planinu Balkan]] i [[Rodopi|Rodope]] na granici s Grčkom.
Najviši vrh je [[Musala]] u Bugarskoj (2925 m).
 
Klima je [[Mediteranska klima|mediteranska]] na [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i [[Egejsko more|Egejskog mora]], [[Okeanska klima|okeanska]] i [[Vlažna subtropska|vlažna suptropska]] na obali [[Crno more|Crnog mora]], dok je u unutrašnjosti [[Umerenovlažna kontinentalna klima|umjereno kontinentalne]]. Sjever poluostrva i planine imaju snježne i mrazne zime, te vruća i suha ljeta. Na jugu su zime blaže.
 
Na jugu i na obali raste crnogorica. U unutrašnjosti su tipične [[Srednja Evropa|srednjoevropske]] šume ([[hrast]] i [[bukva]], u planinama [[bor (drvo)|bor]] i [[jela]]). Visinska granica šume je 1800-2000 m.
Tlo je opštenito loše, osim u ravnicama, gdje su prirodna trava, plodna zemlja i topla ljeta pogodni za oranice. U velikom dijelu regije zemljoradnja loše stoji zbog planina, vrućih ljeta i loše zemlje, što pogoduje samo nekim poljoprivrednim kulturama (na primjer, [[maslina]]ma i [[vinova loza|vinovoj lozi]]).
 
Energetski izvori su rijetki. Ima [[ugaljugljen|uglja]], pogotovo u Bugarskoj, Srbiji i Bosni. Raširenija su ležišta [[lignit]]a. [[Nafta]] je rijetka, iako postoje mala ležišta u Srbiji, Albaniji i Hrvatskoj. Postoje brojne hidrocentrale.
 
Među sirovinama je najviše metalne rude. Željezo je rijetko, ali neke zemlje, npr. Bosna i Hercegovina, imaju znatne količine [[bakar|bakra]], [[cink]]a, [[kositarkalaj|kositra]], [[kromhrom|kroma]]a, [[mangan]]a, [[magnezit]]a i [[boksit]]a. Neki se metali izvoze.
 
== Prošlost i sadašnjost ==
Balkan je izravan kopneni put između [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] i jugozapadne [[Azija|Azije]] ([[Mala Azija]] i [[Bliski Istok|Bliski istok]]). Zato oduvijek ima vrlo veliku stratešku važnost. Čitava [[istorija Balkana]] je zbog toga složena i protkana raznim dešavanjima.
 
Nekad je veći dio Balkana bio politički ujedinjen pod [[BizantBizantsko carstvo/Latinična verzija|Bizantom]]om i zatim [[OsmanlijskoOtomansko carstvoCarstvo|Osmanlijskim carstvom]], a središte oba carstva je ležalo u [[Anatolija|Anatoliji]] (koja danas spada u azijski dio [[Turska|Turske]]).
 
Iako je pod Bizantskim carstvom spadao u najnaprednije dijelove [[Evropa|Evrope]], zadnjih 550 godina Balkan je bio najmanje razvijen dio kontinenta, jer se evropska politika i trgovina okrenula [[Atlantski okeanAtlantik|Atlantskom okeanu]], a Osmanlijsko carstvo je bilo relativno izolirano od glavnih ekonomskih tokova.
 
[[Datoteka:Balkans 1815.png|Balkan|thumb|150px|Balkan 1815.]]
Balkanske su zemlje počele sticati nezavisnost u [[19. vijek]]u, pa je Balkanski savez [[1912]]-[[1913|13]]. u [[Balkanski ratovi|Balkanskim ratovima]] odbacio Tursku do njenih današnjih granica.
 
[[Prvi svjetski rat]] je izbio [[1914]]. zbog atentata na nadvojvodu [[FranzFranjo Ferdinand|Franza Ferdinanda]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], [[Sovjetski Savez]] i [[komunizam]] jako su uticali na Balkan.
 
Tokom [[Hladni rat|hladnog rata]], većina zemalja Balkana bila je pod komunistima. Ipak, [[Jugoslavija]] ([[1948]].) i [[Albanija]] ([[1961]].) raskinuli su sa Sovjetskim Savezom.
Jugoslavija se više približila Zapadu i osnovala [[pokret nesvrstanih]]. Albanija se u početku okrenula [[Narodna Republika Kina|Kini]], a kasnije se posve izolirala. Jedine nekomunističke zemlje su bile [[Grčka]] i [[Turska]], koje su tada (kao i danas) bile članice saveza [[NATO]].
 
Regija je početkom [[1990-e|1990-ih]] godina bila teško pogođena [[Ratovi na prostoru bivše Jugoslavije|ratovima na prostoru bivše Jugoslavije]], zbog čega je [[NATO]] intervenisao u [[BiHBosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], na [[Kosovo|Kosovu]] i u [[Makedonija|Makedoniji]]. Danas (2005.) su sve balkanske zemlje u dobrim odnosima s [[Evropska Unijaunija|EU]] i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]].
Pitanje [[Kosovo|Kosova]] i [[Albanci|Albanaca]] opštenito je još dijelom otvoreno.
 
''članstvo u Evropskoj Uniji'' <br />
[[Grčka]] je članica [[Evropska Unijaunija|Evropske Unije]] još od [[1981]]. godine, a [[Slovenija]], [[Mađarska]] i [[Cipar|Kipar]] su to postali [[2004]]. godine. [[Bugarska]] i [[Rumunija]] namjeravaju ući [[2007]]. godine. [[Hrvatska]] i [[Makedonija]] su potpisale preliminarne sporazume s [[Evropska komisija|Evropskom komisijom]], ali nisu na popis službenih kandidata i ne zna se kad će biti primljene. [[Turska]] se prijavila za članstvo još [[1963]]., ali ni danas ([[2005]].) nije članica,
iako su sklopljeni određeni carinski sporazumi. I ostale zemlje su izrazile želju da uđu u EU, ali još se ne zna kad će doći u obzir. Bosna i Hercegovina će u decembru početi pregovore sa Briselom o uslovima članstva u EU.
 
64.473

izmjene