Razlike između izmjena na stranici "Mađarska revolucija 1956"

nema sažetka uređivanja
}}
 
'''Mađarska revolucija''' ili '''Mađarski ustanak [[1956]]. godine''' ({{lang-hu|1956-os forradalom}} or ''felkelés'') je bio [[ustanak]] [[Mađarska|mađarskog]] stanovništva protiv [[Komunizam|komunističkog]] režima tadašnje [[NR Mađarska|NR Mađarske] i njenih [[SSSR|Sovjetskih]] pokrovitelja, koji je trajala u periodu od [[23. oktobar|23 oktobra]] do [[10. novembar|10 novembra]]. Započeo je kao studentska demonstracija pred zgradom parlamenta u [[Budimpešta|Budimpešti]] na kojemu su se tražile ekonomske i političke reforme; pokušaj komunističkih vlasti da ih silom uguše je izazvao burnu i jednako nasilno kontra-reakciju kada su na stranu demonstranata masovno počele prelaziti pripadnici, pa i cijele jedinice mađarske vojske, a što je do 28. oktobra dovelo do praktičnog kolapsa komunističke vlade, koju je zamenila [[privremena vlada]] na čelu sa [[Imre Nagy|Imreom Nađem]] koji je proglasio [[neutralnost]] Mađarske i izlazak iz [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]]. Ona, međutim, nije u bila u stanju organizirati i efikasnu odbranu kada je 4. novembra došlo do sovjetske vojne intervencije, te je otpor ustanika do 10. novembra slomljen. Sovjeti su instalirali novu prosovjetsku vladu na čelu sa [[Janos Kadar|Janošem Kadarom]]. U ustanku je poginulo nekoliko hiljada Mađara (civila i ustanika), te nekoliko stotina sovjetskih vojnika; nekoliko desetaka hiljada Mađara je zatvoreno, a preko 200.000 je izbeglo preko granice.
'''Mađarska revolucija''' iz [[1956]]. godine je bio spontani revolt protiv [[Komunizam|komunističke]] vlade [[Mađarska|Mađarske]] i njenih [[SSSR|Sovjetskih]] patrona, koja je trajala u periodu od [[23. oktobar|23 oktobra]] do [[10. novembar|10 novembra]].
 
Mađarska revolucija je predstavljala najozbiljniji udarac tadašnjoj sovjetskoj hegemoniji u Evropi, najspektakularniji pokušaj da se promeni politički poredak [[hladni rat|hlanoratovske]] Evrope kao i najveći oružani sukob na teritoriji Evrope u drugoj polovini 20. veka sve do [[jugoslovenski ratovi|raspada Jugoslavije]] 1990-ih. Iako su Sovjeti uspeli sačuvati kontrolu nad Mađarskom, događaji iz 1956. su imali značajne posledice za krajnji ishod hladnog rata, pre svega zato što je sovjetski režim u očima svetske javnosti predstavljen kao agresor te je izgubio potporu, čak i među zapadnim [[marksizam|marksistima]].
Počela je kao studentska demonstracija pred zgradom parlamenta u [[Budimpešta|Budimpešti]], da bi u svom vrhuncu uključila i desetke hiljada ljudi iz cele Mađarske od kojih su mnogi izgubili živote. Preko 200.000 mađarskih stanovnika su postali izbeglice, 13.000 je bilo zatvoreno.
 
31. oktobra 1956. godine, za vreme Mađarske revolucije, Izrael, Velika Britanija i Francuska napali Egipat zbog nacionalizacije [[Sueski kanal|Sueckog kanala]]. NATO je bio paralizovan zbog rata u Egiptu: SAD su otvoreno osudile intervenciju i nisu zbog Mađarske bile spremne da rizikuju izbijanje trećeg svetskog rata<ref name= "svarm">{{Cite web |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=930827 |title= Veliki skok u vlastita usta|accessdate= 02.02.2013.|last= Švarm |first= Filip |coauthors=Jovana Gligorijević |date= 13.05.2010 |work= |publisher=Vreme}}</ref>.
[[Tito]] i sovjetski lider Hruščov su se tajno sreli na [[Brioni|Brionima]], 2. novembra 1956. Nakon diskusije koja je potrajala celu noć, jugoslovenski državni vrh se složio sa sovjetskom intervencijom u Mađarskoj. Ključni faktor u ovoj Titovoj odluci bio je strah da se događaji u Mađarskoj u nekoj formi ne prenesu u Jugoslaviju<ref name="svarm" />.
 
U spomen na revoluciju 23. oktobra jese danas u Mađarskoj slavi državni praznik.
Revolucija je ugušena, tako da su Budimpešta i Mađarska ostale pod kontrolom Sovjetskog Saveza i komunističke vlade.
 
U spomen na revoluciju 23. oktobra je danas u Mađarskoj državni praznik.
 
==V. takođe==
*[[Utakmica krvi u vodi]]
*[[Praško proleće]]
*[[Protesti u Mađarskoj 2006]]