Otvori glavni meni

Izmjene

Dodano 10.985 bajtova, prije 4 godine
nema sažetka uređivanja
{{Vladar
| ime = Karlo I Veliki
| slika = Charles Ier le Grand ou Charlemagne.jpg
| opis_slike = Karlo Veliki
| puno_ime =
| datum_rođenja = [[2. april]] [[742]].
| mesto_rođenja = [[Lijež]]
| država_rođenja = [[Franačka]]
| datum_smrti = [[28. januar]] [[814]].
| mesto_smrti = [[Ahen]]
| država_smrti = [[Franačka]]
| funkcija = Car [[Sveto rimsko carstvo|Svetog rimskog carstva]]
| vladavina = 768—814
| prethodnik = [[Pipin Mali|Pipin III Mali]]
| naslednik = [[Luj I Pobožni]]
| dinastija = [[Karolinzi]]
| otac = [[Pipin Mali|Pipin III Mali]]
| majka = [[Bertrada od Laona]]
| supružnik = Desiderata (770–771)<br />Hildegard (771–783)<br />Fastrada (784–794)<br />Luitgard (794–800)
| deca = [[Pipin II od Italije]], [[Luj I Pobožni]]
| grb =
| opis_grba =
}}
[[Datoteka:Karl 1 mit papst gelasius gregor1 sacramentar v karl d kahlen.jpg|thumb|250px|thumb|Jedan od najstarijih prikaza Karla Velikog između papa Gelazija I. i Grgura I. Velikog iz sakramentarija [[Karlo Ćelavi|Karla Ćelavog]] (oko [[870]].)]]
 
 
'''Karlo Veliki''' ([[latinski jezik|latinski]]: ''Carolus Magnus'' ili ''Karolus Magnus'', [[nemački jezik|njemački]]: ''Karl der Große'', [[francuski jezik|francuski]] i [[engleski jezik|engleski]]: ''Charlemagne'' ; [[2. 4.|2.4.]] [[747]]. - [[28. 1.|28.1.]] [[814]].), [[Franačka|franački]] sukralj od [[768]]. - [[771]]., jedini vladar od [[771]]. do [[814]]., car od [[800]]. godine.''
 
Kao sin kralja [[Pipin Mali|Pipina Malog]] i [[Bertrada od Laona|Bertrade od Laona]], nasledio je svog oca i vladao zajedno sa svojim bratom [[Karloman I|Karlomanom]], sve do njegove iznenadne i neobjašnjene smrti [[771]]. Karlo Veliki je nastavio politiku svog oca prema [[papa|papstvu]] i postao je njegov zaštitnik, slomivši moć [[Langobardi|Langobarda]] u Italiji i vodivši rat protiv [[Saraceni|Saracena]], koji su ugrožavali njegovo carstvo iz [[Španija|Španije]]. Tokom ove kampanje Karlo Veliki je pretrpeo najteži poraz u svom životu u [[bitka kod Ronsenvala|bici kod Ronsenvala]] [[778]]. Takođe je vodio ratove i sa narodima sa istoka, uništivši [[Evroazijski Avari|avarsku]] državu, a [[Sasi|Saksonce]] je porazio i naterao ih da pređu u [[hrišćanstvo]], uvrstivši ih u svoje carstvo i tako je utro put za kasniju [[Otonska dinastija|Otonsku dinastiju]].
 
Nazvan je „ocem Evrope“ (''-{pater Europae}-'')<ref>{{cite web |url=http://www.karlspreis.de/preistraeger/seine_heiligkeit_papst_johannes_paul_ii/ansprache_von_seiner_heiligkeit_papst_johannes_paul_ii.html |title=Ansprache von seiner Heiligkeit Papst Johannes Paul II |year=2004| author=Papst Johannes Paul II |publisher=Internationaler Karlspreis zu Aachen | language=German}}</ref>, jer je njegovo carstvo ujedinilo veći deo zapadne Evrope prvi put nakon propasti Rimskog carstva. NJegova vladavina je povezana sa [[Karolinška renesansa|Karolinškom renesansom]], oživljavanja umetnosti i kulture. Francuska i Nemačka monarhija smatraju svoja kraljevstva naslednicima carstva Karla Velikog.
 
Karlo Veliki je umro 814. nakon trineastogodišnje vladavine Carstvom. Umro je u prestonici Carstva - Ahenu u današnjoj Nemačkoj.
 
== Mladost Pipinovog sina ==
 
Stariji Pipinov sin Karlo, sa nadimkom „Veliki“ ({{Jez-lat|Caroli Magni/Carolus Magnus}}, {{Jez-fra| Charlemagne}}, {{Jez-nem|Karl der Große}}) je rođen [[2. april]]a [[742]]. godine u [[Lijež]]u (današnja [[Belgija]]).
 
Prema svedočanstvu Karlovog biografa [[Ajnhard]]a, Karlo je detinjstvo proveo na očevom dvoru u [[Ahen]]u, gradu kojeg će kasnije uzdići za svoju prestonicu.
Tu je naučio da mačuje, da pliva (bio je odličan plivač), jaše i lovi. Zanimljivo da Pipin nije školovao svoga sina, niti ga je poslao u neki manastir gde su mogli da ga obrazuju sveštenici. Tako je Karlo do kraja života ostati nepismen (jedan od nepismenih vladara), koji će toliko ulagati u obrazovanje da će na dvoru otvoriti Dvorsku akademiju gde će raditi poznati evropski umovi.
 
Kolika mu je bila strast da nauči da piše, pokazuje i to što je do svoje smrti pod krevet čuvao voštane tablice, da bi se noću skrivao od sveta i pokušao da nauči da piše. Zbog nepismenosti, svoje akte je potpisivao tako što je udarao žig svoga prstena kao otisak.
 
Još kao dečak bio je odličan jahač i odličan rukovac lukom i strelom. Po rečima njegovog biografa, Karlo je bio naročito snažan momak, telesno veoma jak, ali dosta nizak i zdepast. Karlo nije bio predviđen da nasledi očev tron, jer su [[Karolinzi]] tada delili svoje teritorije na Severnu i Južnu Franačku. Pipin je imao i mlađeg sina Karlomana, koji je takođe bio potencijalni naslednik prestola.
 
== Početak ==
 
Osnovni problem cijele ove teorije se nalazi u činjenici kako je Ardarik kao i svi barbarski vladari toga vremena imao svoj harem, a ne samo jednu ženu. Radi toga se s sigurnošću ne može ustvrditi je li ga naslijedio od sin kćerke [[Atila|Atile Biča Božjeg]] ili neke druge svoje supruge.
 
== Vidite još ==
* [[Popis franačkih kraljeva]]
 
== Reference ==
{{reflist|}}
 
== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* Miroslav Brandt, Srednjovekovno doba povijesnog razvitka, Zagreb, 1980.
* Žak Peroa, Istorija Francuske, Beograd, 1961.
* Ajnhard, Život Karla Velikog, 1990.
* A. D Udaljcov, J. A. Kosminski i O. L. Vajnštajn, Istorija Srednjeg veka I, Beograd, 1959.
* Sindi Peinter, Istorija Srednjeg veka (284—1500), Banja Luka, 1997.
* [http://www.britannica.com/eb/article-256627/Charlemagne Charlemagne: Biographies and general studies], from ''[[Encyclopædia Britannica]]'', full-article, latest edition.
* {{cite book| ref=harv | last=Barbero|first=Alessandro|title=Charlemagne: Father of a Continent|year=2004|others=trans. Allan Cameron|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=0-520-23943-1}}
* {{cite book|last=Becher|first=Matthias|title=Charlemagne|year=2003|others=trans. David S. Bachrach|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=0-300-09796-4}}
* {{cite book | ref=harv | first=Roger | last=Collins | title=The Basques | location=New York | publisher=Basil Blackwell Inc | year=1987 | origyear=1986}}
* {{cite book | ref=harv | title=Charlemagne | first=Roger | last=Collins | location=Toronto | publisher=University of Toronto Press | year=1998}}
* {{cite book | ref=harv | title=Visigothic Spain, 409–711 | first=Roger | last=Collins | location=Malden, MA; Oxford | publisher=Blackwell Pub. | year=2004 | series=History of Spain}}
* {{cite book | ref=harv | title=Amerikanuak: Basques in the New World | first=William A | last=Douglass | first2=Jon | last2=Bilbao | location=Reno; Las Vegas | publisher=University of Nevada Press | year=2005 | series=The Basque series }}
* {{cite book | ref=harv | author=Einhard, putative | year=741–829 | title=Annales Regni Francorum (Annales Laurissenses Maiores) | work=Medieval Latin | publisher=The Latin Library | url=http://www.thelatinlibrary.com/annalesregnifrancorum.html}}
* {{cite book | ref=harv | author=Einhard| authorlink= | title=The Life of Charlemagne | year=1999 | origyear=1880 | others=trans. Samuel Epes Turner | editor-first=Paul | editor-last=Halsall | location=New York | publisher=Harper & Brothers; Medieval Sourcebook, Fordham University | url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/einhard.html}}
* {{cite book|last=Ganshof|first=F. L.|authorlink= |title=The Carolingians and the Frankish Monarchy: Studies in Carolingian History|year=1971|others=trans. Janet Sondheimer|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca, N.Y.|isbn=0-8014-0635-8}}
* {{cite book | ref=harv | last=James | first=David | last2=Ibn al-Qūṭiyya | title=Early Islamic Spain: The History of Ibn al-Qūṭiyya: a study of the unique Arabic manuscript in the Bibliothèque Nationale de France, Paris, with a translation, notes and comments | location=London and New York | publisher=Routledge | year=2009}}
* {{cite book|editor-last=Lewers Langston|editor-first=Aileen|editor2-last=Buck, Jr.|editor2-first=J. Orton|title=Pedigrees of Some of the Emperor Charlemagne's Descendants|year=1974|publisher=Genealogical Pub. Co.|location=Baltimore}}
* {{cite book| ref=harv | last=McKitterick|first=R.|authorlink= |title=Charlemagne: The Formation of a European Identity|year=2008|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, UK}}
* {{cite journal|last=Molina Figueras |first=Joan |year=2004 |title= Arnau de Montrodon y la catedral de San Carlomagno: sobre la imagen y el culto al emperador carolingio en Gerona |language=Spanish |journal=Anuario de Estudios Medievales |volume=34 |issue=1 |pages= 417–454 |doi=10.3989/aem.2004.v34.i1.190}}
* {{cite book| ref=harv | last=Oman|first=Charles|authorlink= |title=The Dark Ages, 476–918|year=1914|edition=6th ed.|publisher=Rivingtons|location=London}}
* {{cite book|last=Painter|first=Sidney|authorlink= |title=A History of the Middle Ages, 284-1500|year=1953|publisher=Knopf|location=New York}}
* {{cite book | ref=harv | title=Mohammed and Charlemagne | first=Henri | last=Pirenne | authorlink= | edition=Dover | location=Mineola, N.Y. | publisher=Dover Publications | year=2001 | origyear=1937 posthumous}}
* {{cite book| ref=harv | last=Riché | first=Pierre | year=1993 | title=The Carolingians: A Family Who Forged Europe | series=Middle Ages Series | location=Philadelphia | publisher=University of Pennsylvania Press | isbn=0-8122-1342-4}}
* {{cite book | ref=harv | first=Charles Edward | last=Russell | title=Charlemagne, first of the moderns | year=1930 | location=Boston and New York | publisher=Houghton Mifflin Co.}}
* {{cite book|last=Santosuosso|first=Antonio|authorlink= |title=Barbarians, Marauders, and Infidels: The Ways of Medieval Warfare|year=2004|publisher=Westview Press|location=Boulder, Colo.|isbn=0-8133-9153-9}}
* {{cite book|last=Scholz|first=Bernhard Walter|author2=Barbara Rogers|title=Carolingian Chronicles: Royal Frankish Annals and Nithard's Histories|year=1970|publisher=University of Michigan Press|location=Ann Arbor|isbn=0-472-08790-8}} Comprises the ''Annales regni Francorum'' and ''The History of the Sons of Louis the Pious''
* {{cite book|last=Sypeck|first=Jeff|title=Becoming Charlemagne: Europe, Baghdad, and The Empires of A.D. 800|year=2006|publisher=Ecco/HarperCollins|location=New York|isbn=0-06-079706-1}}
* {{cite book|last=Tierney|first=Brian|title=The Crisis of Church and State 1050–1300|year=1964|publisher=University of Toronto Press|location=Toronto|isbn=0-8020-6701-8}}
* {{cite book|last=Wilson|first=Derek|title=Charlemagne: The Great Adventure|year=2005|publisher=Hutchinson|location=London|isbn=0-09-179461-7}}
 
 
{{refend}}
 
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Carolus Magnus}}
* [http://sbaldw.home.mindspring.com/hproject/prov/charl000.htm Biografija Karla Velikog]
* [http://www.fordham.edu/halsall/basis/einhard.html ''Život Karla Velikog''], Einhard; srednjovjekovni izvori
* [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html ''Vita Karoli Magni''] latinski tekstovi iz Latinske knjižnice
* [http://www.charlemagneseurope.ac.uk The Making of Charlemagne's Europe] (freely available database of prosopographical and socio-economic data from legal documents dating to Charlemagne's reign, produced by King's College London)
* {{cite web | url=http://www.thelatinlibrary.com/ein.html | title=Einhardi Vita Karoli Magni | author=Einhard | work= Medieval Latin | publisher= The Latin Library }}
* {{cite web | first=Marco | last=Bakker | title=Charlemagne | date=2003–2011 | publisher=Reportret | url=http://www.reportret.info/gallery/charlemagne1.html}}
* [http://www.myarmoury.com/feature_charlemagne.html The Sword of Charlemagne] (myArmoury.com article)
* {{cite web | first=Melissa | last=Snell | title=Charlemagne Picture Gallery | url=http://www.historymedren.about.com/od/carolingianempire/ig/Charlemagne-Picture-Gallery/index_t.htm | publisher=About.com | work=Medieval History | year=2011}}
* [http://lba.hist.uni-marburg.de/lba-cgi/kleioc/00101KlLBA/exec/apply2/width/%226109%22/height/%226109%22/url/%22http:%7B|%7D%7B|%7D137.248.186.134%7B|%7Dlba-cgi-local%7B|%7Dpic.sh%7B-%7Djpg%7B|%7DE306.jpg%22 Charter given by Charlemagne] for St. Emmeram's Abbey showing the Emperor's seal, 22.2.794 . Taken from the collections of the [http://lba.hist.uni-marburg.de/lba/pages/ Lichtbildarchiv älterer Originalurkunden] at Marburg University
 
{{Redoslijed|
|nasljednik=[[Luj I Pobožni|Ludovik I. 'Pobožni']]
}}
 
== Povezano ==
* [[Popis franačkih kraljeva]]
 
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Carolus Magnus}}
* [http://sbaldw.home.mindspring.com/hproject/prov/charl000.htm Biografija Karla Velikog]
* [http://www.fordham.edu/halsall/basis/einhard.html ''Život Karla Velikog''], Einhard; srednjovjekovni izvori
* [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html ''Vita Karoli Magni''] latinski tekstovi iz Latinske knjižnice
 
{{Lifetime|747|814|Karlo Veliki}}
1.513.355

izmjena