Razlike između izmjena na stranici "Ustaše"

Obrisano 46.438 bajtova ,  prije 8 godina
revert
m/м
(revert)
'''Ustaše''' je izraz kojim su se kolokvijalno označavali pripadnici [[Hrvatska|hrvatskog]] [[fašizam|fašističkog]] pokreta koga je [[1929]]. godine osnovao [[Ante Pavelić]] pod nazivom '''Ustaša - Hrvatska revolucionarna organizacija''' (UHRO), a koje je [[1941]]. godine nakon osnivanja [[NDH|Nezavisne Države Hrvatske]] Nacistička Njemačka postavila za [[jednopartijska država|vladajuću stranku]] pod nazivom '''Ustaša - Hrvatski oslobodilački pokret'''. Ustaški pokret je u NDH imao i vlastitu paravojnu formaciju imena [[Ustaška vojnica]], koja je osnovana po naređenju Pavelića 10.5. 1941. godine, a [[1944]]. godine formalno je integrirana s [[Hrvatsko domobranstvo|Hrvatskim domobranstvom]] u [[Hrvatske oružane snage]] (HOS). Usprkos toga, izraz ''ustaša'' i nakon tog vremena koristio za Pavelićeve sljedbenike, odnosno pristaše NDH. S obzirom da je ustaški režim bio odgovoran za brojne zločine počinjene u [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji|drugom svjetskom ratu]], izraz ustaša je dobio pejorativno značenje, te se nakon rata od [[SFRJ|jugoslavenskih]] vlasti koristio za separatistički orijentiranu [[hrvatska politička emigracija|hrvatsku političku emigraciju]] (tzv. ustaška emigracija). Danas se kod [[šovinizam|šovinistički]] raspoloženih [[Bošnjaci|Bošnjaka]] i [[Srbi|Srba]] koristi kao pejorativno označavanje [[Hrvati|Hrvata]] općenito.
{{Politička partija 4
| ime = Ustaše
| izvorno_ime = Ustaše-Hrvatska revolucionarna organizacija
| bojakod = black
| logo = Ustase symbol.svg
| veličina = 170px
| logo_opis =
| predsednik =
| lider =
| vođa1_titula = Poglavnik
| vođa1_ime = [[Ante Pavelić]]
| vođa2_titula = Zamenik
| vođa2_ime = [[Mile Budak]]
| vođa3_titula =
| vođa3_ime =
| sekretar =
| portparol =
| osnivač =
| koalicija =
| slogan =
| osnovana = [[1929]].
| raspuštena = ''de facto'' [[1945]].
| prethodne stranke =[[Hrvatska stranka prava]]
| naslednik =[[Hrvatski oslobodilački pokret]]
| sedište = [[Zagreb]]
| država =
| vrsta_teritorije =
| naziv_teritorije =
| novine = ''Hrvatski narod''
| mladi ogranak = Ustaška mladež
| studentsko krilo =
| broj_članova =
| broj_članova_godina =
| ideologija = [[Velika Hrvatska|Velikohrvatski nacionalizam]],<br />[[Nacizam|Nacional-socijalizam]],<br />
[[Fašizam]],<br />[[Šovinizam]],<br />Katolički [[fundamentalizam]],<br />[[Srbofobija]],<br />
[[Antisemitizam]],<br />[[Rasizam]].
| pozicija = [[Ekstremna desnica]]
| skupština1 =
| broj_mandata ={{Politička partija/mandati|osvojeni_mandati|ukupni_mandati|bojakod}}
| skupština2 =
| broj_mandata2 ={{Politička partija/mandati|osvojeni_mandati|ukupni_mandati|bojakod}}
| skupština3 =
| broj_mandata3 ={{Politička partija/mandati|osvojeni_mandati|ukupni_mandati|bojakod}}
| skupština4 =
| broj_mandata4 ={{Politička partija/mandati|osvojeni_mandati|ukupni_mandati|bojakod}}
| međunarodno_članstvo =
| evropsko_članstvo =
| grupa_u_Evropskom_parlamentu=
| boje =
| internet_stranica =
| napomena =
}}
 
'''Ustaše''' je bila klerofašistička <ref>Viktor Novak: Magnum crimen - pola vijeka klerikalizma u Hrvatskoj, Nakladni zavod Hrvatske, Zagreb 1948, str. 230</ref> i [[terorizam|teroristička]]<ref>Ladislaus Hory und Martin Broszat: Der kroatische Ustascha-Staat, Deutsche Verlag-Anstalt, Stuttgart, 2. Auflage 1965, str. 19-27</ref> organizacija osnovana [[1929]]. godine u cilju stvaranja [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] oružanim sredstvima<ref>[http://www.crohis.com/izvori/ustase.pdf Ustav Ustaše, hrvatske revolucionarne organizacije (1932)]</ref> i njenog otcepljenja od [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].
 
Ideologija ustaša je bila mešavina [[fašizam|fašizma]],<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/620426/Ustasa ''Ustaša'', Encyclopædia Britannica]</ref> [[nacizam|nacizma]],<ref>[Hory, Broszat] str. 13-38</ref> hrvatskog [[nacionalizam|ultranacionalizma]] i [[Rimokatolička crkva|rimokatoličkog]] verskog [[fundamentalizam|fundamentalizma]].<ref>{{cite book | last =Palmer Domenico| first =Roy | title =Encyclopedia of Modern Christian Politics| publisher =Greenwood Publishing Group| url =http://books.google.com/books?id=Z8ZixRcQfV8C&pg=RA1-PA435&dq=Usta%C5%A1e+%22national+socialism%22&lr=&ei=TcjTSJzDKYzaigGTjP3mAw&sig=ACfU3U3G-4i8j_FS6bCrQw0J-5eEx9p2aw | isbn =0313323623}}</ref> U aprilu [[1941]]. godine ustaše su postavljene na vlast marionetske<ref>[http://www.britannica.com/eb/topic-1413183/Independent-State-of-Croatia Independent State of Croatia - Britannica Online Encyclopedia<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005456 Yugoslavia], ''Holocaust Encyclopedia'', United States Holocaust Memorial Museum</ref> [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], od strane [[Sile osovine|Sila osovine]], odnosno [[treći rajh|nacističke Nemačke]].<ref name=CRIMES>{{cite book |last=Watch |first=Helsinki |title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina |url=http://books.google.com/books?id=nltdtAo38K0C&pg=PA14&lpg=PA14&dq=%22independent+state+of+croatia%22+%22puppet+state%22&source=web&ots=DW2_TJWul7&sig=jHXlGNeYF_UOizPKS0sEEpM0PH4&hl=en |accessdate=23. 04. 2008. |year=1993 |publisher=Human Rights Watch |isbn=1564320839 }}</ref><ref name=STATEHOOD>{{cite book |last=Raič |first=David |title=Statehood and the law of self-determination |url=http://books.google.com/books?id=L7UOyPGYBkwC&pg=PA81&dq=%22independent+state+of+croatia%22+%22puppet+state%22&lr=&sig=5RPeVjSOnTh3s4aXixvS6i0WWEY |accessdate=23. 04. 2008. |year=2002 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |isbn=ISBN 904111890X }}</ref><ref>[http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005456 [[USHMM]] about Independent State of Croatia]</ref> Kada su ustaše došle na vlast NDH, njihovo vojno krilo je postalo Ustaška vojska (''Ustaška Vojnica'').<ref>[Hory, Broszat] str. 75-80</ref> Nakon što su [[vermaht|nemačke snage]] napustile Jugoslaviju [[1945]]. godine, ustaše su poražene a njihove preostale snage su uništili [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslovenski partizani]].
 
Ustaše i [[domobranstvo|domobrani]] su imali vodeću ulogu u [[genocid]]u koji je nad stotinama hiljada [[Srbi|Srba]] i desetinama hiljada [[Romi|Roma]] i [[Jevreji|Jevrej]]a izvršen tokom Drugog svetskog rata u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]<ref>http://motlc.learningcenter.wiesenthal.org/text/x33/xm3345.html</ref>.
[[Datoteka:Ustasa-saw.jpg|mini|desno|350p|Ustaše su 1942. testerom odrezali glavu Branku Jungiću, mladiću iz sela [[Grabovac|Grabovca]] kod [[Gradiška|Bosanske Gradiške]]. Testera se čuva u banjalučkom muzeju.]]
== Naziv ==
 
{{Glavni članak|Ustaša (etimologija)}}
Reč ''ustaša'' je izvedena od glagola ''ustati''. Ustaša ranije nije imala fašističku konotaciju i koristila se kao sinonim za reč ''ustanik''.
 
== Koreni i ideologija ustaštva ==
Ustaštvo vuče svoje korene iz hvatskog nacionalizma devetnaestoga veka, onakvog kako ga je definisao i razradio [[Ante Starčević]] i njegova Stranka prava. Za ovu stranku britanski istoričar A.P.J.Taylor kaže<ref>The Habsburg Monarchy, 1809-1918 : A History of the Austrian Empire and Austria-Hungary (Paperback) by A. J. P. Taylor, University of Chicago Press, Chicago 1976 str. 188-189</ref>:
<blockquote>Hrvatskim Saborom je dominirala Stranka prava, koja je nastavila da zahteva "državna prava" Hrvatske i koja je još uvek živela u svetu snova srednjevekovnog prava čega su se Mađari bili davno oslobodili. Stranka prava je bila klerikalna, konzervativna i pro-Habsburška; njezin jedini ustupak nacionalizmu je bilo neprijateljstvo prema Srbima, ... Kada su neki članovi Stranke prava oklevali da prihvate sukob sa Srbima kao jedinu političku aktivnost, većina partijskog članstva će se potvrditi kao partija Čiste stranke prava - što će značiti očišćene od bilo kakvih tragova realnosti. </blockquote> Drugi britanski istoričar W. Safran piše <ref> The secular and the sacred: nation, religion and politics by William Safran, Taylor & Francis, 2003, page 168</ref>
<blockquote>
Ali druga vizija hrvatskog identiteta koja je usko vezana za Katoličku crkvu i Vatikan i koju je uveo bivši seminarist Ante Starčević je postala ideološki prethodnik ustašama. Starčević i njegovi sledbenici su naglašavali visoka dostignuća zapadne, katoličke, hrvatske kulture dok je srpska kultura prikazana kao orijentalna i zaostala.
</blockquote>
Jugoslovenski istoričar Viktor Novak u svojoj knjizi [[Magnum Crimen|Magnum crimen]] daje detaljan prikaz ideološke i verske veze Vatikana i Rimokatoličke crkve i ustaša. Pavelićeve političke aktivnosti, ustaški terorizam i fašizam, kao ustaška ideologija su dobile otvorenu podršku rimokatoličkog klera u Kraljevini Jugoslaviji. Pavelićev nacionalizam identifikuje rimokatolicizam i hrvatstvo, što rimokatolički kler aktivno podržava i interpretira <ref>''Novak [1948]'', str. 9 Dr. Ivan Šarić: ''Mi smo Hrvati i katolici i to hoćemo da budemo. Zato se sastadosmo da pred cijelim svijetom izjavimo, od kojega nam mnogi ne daju, da se zovemo Hrvati, a drugi nam hoće da krate da smo katolici.''</ref>. Uspostavljanjem Nezavisne Države Hrvatske klerikalizam u Hrvatskoj je, prema autoru, stupio u svojevrstan brak sa ustaškim pokretom, i tako stvorio klerofašizam. Pavelićeva NDH je, od strane tadašnjeg vođstva Rimokatoličke crkve u Hrvatskoj, proglašena za ''Civitas Dei'' ("božiju državu"). Novak pokazuje kroz stotine stranica sačuvanih dokumenata da je u skladu sa ovim stavom Rimokatolička crkva u Hrvatskoj ne samo otvoreno podržavala ustaški režim i njegove [[Ustaše#Dolazak na vlast u NDH|metode]] rešavanja 'srpskog pitanja', već i aktivno učestvovala u njihovom sprovođenju.
 
S druge strane, Starčevićev rasizam će dalje razraditi ustaša Ivo Pilar (pod pseudonimom L. von Südland) u njegovoj knjizi Die südslawische Frage und der Weltkrieg<ref>Die südslawische Frage und der Weltkrieg: Übersichtliche Darstellung des Gesamt-problems By L. von Südland, 1918, Manz</ref>. Pavelićev će režim prevesti ovu knjigu sa nemačkog na hrvatski 1943. godine, a što će biti osnova ideologije Pavelićevih ustaša i njegove Nezavisne Države Hrvatske.<ref>"Blood And Homeland": Eugenics And Racial Nationalism in Central And Southeast Europe, 1900-1940 edited by Marius Turda, Paul Weindling Published 2006 Central European University Press Rory Yeomans article: Of "Yugoslav Barbarians" and Croatian Gentlemen Scholars: Nationalist Ideology and Racial Anthropology in Interwar Yugoslavia</ref>
 
Ustaše će svoju ideologiju nadgraditi rasizmom po ugledu na nemačke naciste tvrdeći da su Hrvati gotskog a ne slovenskog porekla<ref>Lajčo Klajn: The past in present times: the Yugoslav saga, University Press of America, 2007 str. 13</ref>.
 
Hermann Neubacher, nemački ambasador u okupiranim zemljama evropskog jugoistoka tokom Drugog svetskog rata, piše u svojim memoarima<ref>Hermann Neubacher: Sonderauftrag Südost, Musterschmit-Verlag, 1958 str. 31 [http://books.google.com/books?ei=_Yz2TcX2I-yt0AGQs7HtDA&ct=result&id=yP0iAAAAMAAJ&dq=Hermann+Neubacher&q=Ustascha#search_anchor]</ref>
<blockquote>
Recept za pravoslavne, koji je primio ustaški vođa i poglavnik, predsednik Nezavisne Države Hrvatske, Ante Pavelić, podseća na najkrvavije religiozne ratove: "Jedna trećina mora da postane katolička, jedna trećina mora da napusti zemlju, a jedna trećina mora da umre!" Poslednja tačka programa bila je i sprovedena u delo.
</blockquote>
 
== Istorija ustaškog pokreta ==
=== Pre Drugog svetskog rata ===
==== Srpsko-hrvatski sukob u SHS ====
{{Poseban članak|Atentat u Narodnoj skupštini|Šestojanuarska diktatura}}
 
Hrvatska i srpska intelegencija uglavnom su se zalagale za narodno jedinstvo. <ref name="Ćorović">[http://www.rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_25_l.html]</ref>. Hrvatska inteligencija nije imala mnogo dodira sa seljaštvom. U Hrvatskoj je opšte pravo glasa prvi put uvedeno [[1920]]. godine. <ref name="Ćorović"/> Prema Ćoroviću, hrvatske mase su čim im se ukazala prilika odmah krenule za najradikalnijim sugestijama, pa su prihvatili [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]]. <ref name="Ćorović"/>
 
Pre ujedinjenja polazna tačka svih važnih činilaca i sa srpske i sa hrvatske strane bila je da su [[Srbi]], [[Hrvati]] i [[Slovenci]] jedan narod, ali troimeni. <ref name="Ćorović"/> Bilo je to stajalište i [[Jugoslovenski odbor|Jugoslovenskog odbora]] i Narodnog veća i Hrvatskog sabora, kada je 29. oktobra 1918. odlučio o ujedinjenju. <ref name="Ćorović"/> Međutim [[Stjepan Radić]], vođa [[Hrvatska seljačka stranka|Hrvatske seljačke stranke]], odmah je tražio republikansko uređenje države suprotno od svih ranijih dogovora srpskih i hrvatskih političara.
 
Dana [[1. decembar|1. decembra]] [[1918]]. godine regent Aleksandar je proglasio [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca]]. Nezadovoljni frankovački elementi organizovali su protest u [[Zagreb]]u. <ref name="Ćorović"/> Njima su se pridružili [[domobrani]] dveju pukovnija [[5. decembar|5. decembra]] [[1918]]. godine, tražeći hrvatsku republiku. Na [[Trg bana Jelačića|Trgu bana Jelačića]] presreli su ih i razbili odredi dalmatinskih mornara i hrvatski sokoli.<ref name="Ćorović"/>
 
[[Datoteka:Atentat u skupstini.JPG|desno|mini|[[Atentat u Narodnoj skupštini]]]]
 
[[Izbori za Ustavotvornu skupštinu Kraljevine SHS 1920.|Na izborima 1920. godine]] [[Hrvatska pučka seljačka stranka]] postiže izvrsne rezultate, međutim, njeni poslanici napuštaju Ustavotvornu skupštinu nakon što odbijaju pozdraviti srpskog regenta Aleksandra kao vladara nove države. [[Stjepan Radić]] i njegova partija nisu hteli da poštuju odredbe Krfskog sporazuma, koji je zaključio Jugoslovenski odbor sa Trumbićem, pa su govorili da je stvaranje SHS nevažeće. <ref name="Ćorović"/> Iste godine, ova stranka menja ime u [[Hrvatska republikanska seljačka stranka]] i postaje nepomirljivi protivnik beogradskog monarhističkog režima.
 
Dana [[28. jun]]a [[1921]]. godine tesnom većinom donesen je na Ustavotvornoj skupštini centralistički [[Vidovdanski ustav]]. <ref>[http://www.danas.rs/vesti/feljton/vidovdanski_ustav_ozvanicio_unitarizam.24.html?news_id=146252 Vidovdanski ustav ozvaničio unitarizam]</ref> Radićeva stranka je bojkotovala Ustavotvornu skupštinu i [[1. april]]a [[1921]]. su nezakonito usvojili nepriznati [[ustav]] ''„neutralne Seljačke Republike Hrvatske“''. <ref>[http://www.danas.rs/vesti/feljton/pod_teretom_neresenog_nacionalnog_pitanja.24.html?news_id=146442 Pod teretom nerešenog nacionalnog pitanja]</ref>
 
Nakon toga, [[1923]]. godine hrvatski vođa [[Stjepan Radić]] kreće po [[Pariz]]u, [[London]]u i [[Moskva|Moskvi]], tražeći pomoć u rešavanju ''„hrvatskog pitanja“''. Nastojeći da pridobije stranu pomoć, [[Stjepan Radić]] je [[1924]]. posetio Moskvu i učlanio stranku u Seljačku internacionalu. Krajem iste godine vlada Kraljevine na HRSS primenjuje Obznanu, zabranjuje njeno delovanje i hapsi Radića. U zatvoru, Radić prihvata [[monarhija|monarhiju]] i odriče se [[republika]]nizma, te stranka menja ime, izbacujući pridev ''„republikanska“''. Pušten je [[1925]]. godine, nakon čega se vratio u skupštinu. Na sednici skupštine [[20. jun]]a [[1928]]. godine, [[Puniša Račić]], srpski političar iz Crne Gore, pištoljem je ubio dvojicu hrvatskih poslanika i ranio tri druga od kojih je jedan bio Stjepan Radić, koji će umreti dva meseca kasnije<ref>Alex N. Dragnich: The first Yugoslavia: search for a viable political system (Google eBook), Hoover Press, 1983., str. 51 [http://books.google.com/books?id=-84_kkgMf2QC&pg=PA51&dq=Racic+Radic+Yugoslavia&hl=en&ei=8_H3TaWiBsGRgQeTmaGLDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCoQ6AEwAA#v=onepage&q=Racic%20Radic%20Yugoslavia&f=false]</ref>. Nakon ubistava, hrvatska opozicija se kompletno povukla iz skupštine.
 
Dana [[1. septembar|1. septembra]] [[1928]]. sazvana je konferencija [[Hrvatska stranka prava|Hrvatske stranke prava]], na kojoj je donesena odluka o samostalnosti i nezavisnosti Hrvatske. Dana [[2. septembar|2. septembra]] u [[Zagreb]]u je održan sabor [[Hrvatska pravaška omladina|Hrvatske pravaške omladine]] (HPO). Njihova saradnja sa Antom Pavelićem je urodila [[1. oktobar|1. oktobra]] osnivanjem organizacije [[Hrvatski domobran]], čiji je zadatak bio prikupljanje omladine u vanstranačku organizaciju koja će postati jezgro hrvatskog secesionizma. Dana [[6. januar]]a [[1929]]. kralj [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandar Karađorđević]] zavodi [[Šestojanuarska diktatura|diktaturu]] kojom se onemogućuje svaki legalni politički rad.
 
==== Nastanak ustaškog pokreta ====
[[Datoteka:Rob nikada.PNG|mini|desno|150p|''Rob nikada!'' — ustaški propagandni plakat]]
 
Kralj Aleksandar nije uspeo da ujedini njegovu višenacionalnu kraljevinu dvadesetih godina [[20. vek]]a. Kralj odustaje od demokratije i uvodi kraljevsku diktaturu ([[6. januar]]a [[1929]]) menjajući istovremeno ime Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u Kraljevina Jugoslavija, čime je želeo da naglasi jedinstvo naroda. Kao odgovor na kraljev postupak, [[Ante Pavelić]] će osnovati tajnu organizaciju ustaše koja će zagovarati hrvatsku nezavisnost i služiti se terorizmom u postizanju svoga cilja. Osnovno učenje ustaša je bilo da nema ni sloge ni pomirenja između Hrvata i Srba. <ref>Debórah Dwork, Robert Jan Pelt, Robert Jan Van Pelt: Holocaust: a history, W. W. Norton & Company, 2003 str. 182</ref>.
 
Rad Ustaše bio je tajan, a rad Hrvatskog domobrana javan. Od tada se počinje upotrebljavati naziv domobransko-ustaški pokret. Dana [[10. januar]]a pedeset pravaških omladinaca je položilo prvu ustašku zakletvu i osnovan je prvi ustaški roj. Među okupljenima su bili: [[Gustav Perčec]], [[Mile Budak]], [[Branimir Jelić]], [[Mladen Lorković]], [[Stipe Javor]], [[Ivan Perčević]] i drugi. [[17. januar]]a iz domovine beže [[Branimir Jelić]], [[Gustav Perčec]] i [[Ante Pavelić]]. Njima se u izbeglištvu postupno pridružuju [[August Košutić]] i [[Juraj Krnjević]] te desetak hrvatskih intelektualaca i radnika. Nakon odlaska u emigraciju Pavelić stupa u bliži kontakt s Hrvatskim komitetom koji tridesetih godina sarađuje s Ustaškim pokretom.
 
Dana [[20. april]]a [[1929]]. godine predstavnici UHRO Pavelić i Perčec posećuju [[Sofija|Sofiju]] gde s predstavnicima [[Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija|VMRO]] (''Unutrašnje makedonske revolucionarne organizacije'') potpisuju Sofijsku deklaraciju, kojom naglašavaju da će koordinirati "svoju legalnu djelatnost za izvojštenje čovječjih i narodnih prava, političke slobode te podpune nezavisnosti i Hrvatske i Makedonije". <ref>[http://www.ceeol.com/aspx/issuedetails.aspx?issueid=b028c2ff-7ede-4c2c-a41c-89ff19c3f8ba&articleId=6088d289-ac68-4afe-bd51-d9e9c973f944 Ivan Vanča Mihajlov: makedonski revolucionar uskraćen za domovinu i korijene]</ref> Zbog ove deklaracije Pavelića i Perčeca [[Državni sud za zaštitu države|Sud za zaštitu države]] u Beogradu osudio je [[17. jul]]a [[1929]]. na [[smrt]]. Nastupa osnivanje ustaškog logora u [[Bovenj|Bovenju]], blizu [[Breša|Breše]] u severnoj [[Italija|Italiji]]. [[1929]]. Računa se da je bilo oko 500 ustaša, i da im je u Italiji glavni logor bio u [[Lipari]]ju.
 
Ustaše počinju u januaru [[1932]]. izdavati prvi broj mesečnika ''„Ustaša“'' na prostoru današnje Hrvatske. Sredinom [[1932]]. objavljen je program ustaške organizacije i razni propisi u vezi s internim organizovanjem.
 
==== Ustaški terorizam i sabotaže u Kraljevini Jugoslaviji ====
Prvi atenat ustaša je izvršen dana 22. marta 1929. kada su ustaše Mijo Babić i Matija Soldina ubili u Zagrebu glavnog urednika "Novosti" i predsednika "Jugoslovenske štampe" Tonija Šlegela <ref>Milan Basta: Rat je završen 7 dana kasnije, Privredni pregled, 1986 str. 45</ref>. Po direktivi Pavelića, a uz pristanak i podršku mađardske vlade, Perčec je još 1931. na imanju Janka Pusta kod Nađ Kanjiže osnovao ustaški logor. Janka Pusta je postala jedan od glavnih ustaških centara za obučavanje diverzanstkih grupa i atentatora<ref>Fikreta Jelić-Butić: Ustaše i Nezavisna Država Hrvatska 1941-1945, Liber, 1977 str. 29</ref>, odakle su bile vršene diverzantske akcije u Kraljevini Jugoslaviji: podmetanje paklene mašine na železničkoj stanici u Osjeku, u vagonu voza Osjek-Vinkovci, na pruzi Zagreb-Beograd, u Zagrebu pred pravoslavnom crkvom i u dvorištu kasarne 32. pešadijskog puka<ref>Bogdan Krizman: Ante Pavelić i ustaše, Globus, 1983 str. 102</ref>. Veća ustaška akcija je bila izvedena početkom septembra 1932 u Lici; tu su akciju ustaše nazvale kasnije "Velebitski ustanak". Desetorica ustaša su se prebacila iz Italije preko Zadra na Velebit sa ciljem da se udruže sa tamošnjim ustaškim organizatorima (Rukavini, Artukoviću i Došenu)<ref>[Jelić-Butić], str 30.</ref> Ustaše će napasti policijski stanicu u selu Brušani i većinu njih je pohvatala i pohapsila policija a ostali su pobegli u inostranstvo<ref>Ivo Goldstein: Croatia: a history, McGill-Queen's Press - MQUP, 1999 str. 125 </ref>
 
Teroristička obuka ustaša se je odvijala po ustaškim logorima u nekim evropskim zemljama, od kojih su najvažniji: Janka Pusta u Mađarskoj (leto 1931), Bovenjo u Italiji (početak 1931) i Lipari u Italiji (1934). Takođe se osnivaju i logori u Danskoj, Austriji i Nemačkoj. U Jugoslaviji su se nalazile terorističke grupe u Koprivnici (koja je imala vezu s Janka Pustom) i području Dalmacije (gde je bilo devet ustaških skupina), a preko Zadra, Rijeke i Janka Puste prebacuju se ljudi i oružje.
 
[[Datoteka:Ustaša vijesnik.jpg|mini|desno|Ustaša, ustaški list iz 1930-ih.]]
[[Savez komunista Jugoslavije|Komunistička partija Jugoslavije]] takođe proglasom »pozdravlja ustaški pokret ličkih i dalmatinskih seljaka i stavlja se potpuno na njihovu stranu«.<ref>List Proleter, organ [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]], u broju od 28. decembra 1932. godine.</ref>
 
{{Citat3|Komunistička partija se obraća cijelom hrvatskom narodu sa pozivom da svim snagama pomogne borbu ustaša i da se u tome ne oslanja samo na ustaške terorističke akcije, nego da se oslanja na najšire mase hrvatskog naroda protiv velikosrpskih gospodskih ugnjetača... Komunisti u krajevima gdje je buknuo ustaški pokret dužni su da se povežu sa ustašama, da im pomognu, da u tu akciju uvlače široke slojeve naroda... da organizuju akcije solidarnosti sa ustaškim pokretom... Komunisti treba da vode akciju kod željeznicara, da organizuju akciju protiv prevoženja vojske i municije protiv ustaša, da agituju među vojnicima protiv gušenja ustaškog ustanka, a za pomoć njihovoj borbi.|Proglas CK KPJ, potpisao generalni sekretar [[Milan Gorkić]], 1932. godine.}}
 
==== Atentat na kralja Aleksandra ====
{{Poseban članak|Marsejski atentat}}
[[Datoteka:Chernozemski i ustashe trening.jpg|mini|desno|[[Vlado Černozemski]] sa ustašama tokom obuke.]]
[[17. decembar|17. decembra]] [[1933]]. godine Petar Oreb i Ivan Herničić, pripadnici ustaškog pokreta, pokušavaju da ubiju [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]] prilikom njegove posete Zagrebu, što je uspešno sprečila jugoslovenska policija, uhapsivši atentatore.<ref>[http://www.srpskadijaspora.info/vest.asp?id=4552 Odluka o atentatu i pokušaj u Zagrebu]</ref>
 
Nakon toga, krajem avgusta [[1934|1934.]] godine, na poziv [[Ante Pavelić|Anta Pavelića]], vođa VMRO-a [[Vančo Mihajlov]] je doputovao u [[Rim]] kako bi se dogovorili detalje oko izvršenja atentata na kralja Aleksandra. Odlučeno je da se atentat izvrši u Francuskoj jer se već znao program Aleksandrove predstojeće posete. Vođa hrvatskih ustaša Pavelić izdaje dekleraciju kojom osuđuje kralja Aleksandra na smrt, a po ustaškim logorima počinju intezivne pripreme za atentat. Najveće pripreme vršene su u logoru Janka Pusta i Nađ Kanjiža, gde ustaše za izvršenje atentata obučava profesionalni atentator VMRO-a, Vladimir Gergijev Kerin, zvani [[Vlado Černozemski]]. Nakon obuke između 15 najuspešnijih terorista, izbrana su trojica atentatora: [[Mijo Kralj]], [[Ivan Rajić]] i [[Zvonimir Pospišil]]. Četvrtog atentatora Černozemskog, Pavelić je odabrao na predlog Mihajlova.
[[Datoteka:Atentat u Marseju.jpg|mini|desno|Trenutak kada atentator Vlado Černozemski skače na kola i ubija [[Aleksandar I Karađorđević|kralja Aleksandra]].]]
Kralj, Pospišil i Rajić su dobili lažne pasoše od mađarske obaveštajne službe. Njih trojica su, po nalogu Ante Pavelića, došli u [[Cirih]] gde su ih čekali [[Eugen Kvaternik]] i Černozemski, koji su došli iz Italije. Grupa koju predvodi Kvaternik prešla je u Francusku, gde su se prijavili pod čehoslovačkim dokumentima. 8. oktobra su svi pošli za Marsej, gde im je Kvaternik dao plan grada i pokazao mesto odakle bi pucali na kralja. [[9. oktobar|9. oktobra]] [[1934]]. ustaše sa [[Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija|VMRO]] ubijaju kralja Aleksandra u [[Marselj|Marsej]]u, prilikom njegove zvanične posete [[Francuska|Francuskoj]]. Atentator, [[Vlado Černozemski]], pripadnik [[Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija|Unutrašnje makedonske revolucionarne organizacije]], usmrtio je kralja Aleksandra sa četiri metka, a jednim je lakše ranio francuskog ministra inostranih poslova [[Luj Bartu|Luja Bartua]], koji je usled neadekvatne medicinske pomoći iskrvario i umro.<ref>[http://www.novosti.rs/code/navigate.php?Id=16&status=jedna&datum=2008-06-03&feljton=4188 Večernje novosti - Atentat u Marselju 1934.]</ref> Atentat je uspeo prvenstveno zbog nedovoljne oružane zaštite kralja i neodgovornosti francuske policije. Veruje se da je Paveliću uspelo podmititi neke od visokih činovnika Surete General. Policijski prefekt Marseja će nakon atentata podneti ostavku. Jugoslavija će pokrenuti postupak pred Ligom naroda povodom atentata iznoseći dokaze o italijanskoj i mađarskoj zaveri protiv njenog suvereniteta. O italijanskoj odgovornosti se nije raspravljalo u Ligi naroda, a Italija će odbiti da izruči Kvaternika i Pavelića Jugoslaviji ili Francuskoj: Glavni teret odgovornosti će podneti Mađarska.<ref>Present Whereabouts and Past Background of Ante Pavelic, Croat Quisling Headquarters Counter Intelligence Corps Allied Forces Headquarters, APO 512 30 January 1947 </ref>.
 
Posle atentata u Marseju biće onemogućen rad ustaša u potpunosti, a veći deo ustaša u Italiji, Nemačkoj i Mađarskoj će biti pohvatan i pohapšen. U Italiji će ustaše biti internirane na Lipare gde su mnogi od njih umrli. Janka Pustu je bila zaposela mađarska policija i izvršila pretres i hapšenja. Iz Nemačke će ustaše pobeći u Švajcarsku, Belgiju, Francusku i Englesku<ref>Bogdan Krizman: Ustaše i Treći Reich, Globus, 1983 str. 410</ref>.
 
=== Drugi svetski rat ===
==== Proglašenje NDH ====
{{Glavni članak|Nezavisna Država Hrvatska|Spisak ustaša}}
[[Datoteka:Flag of Croatia Ustasa.svg|mini|desno|Ustaška zastava [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]]]
[[Datoteka:138 Ante Pavelic.jpg|mini|desno|[[Hitler]] prima [[Ante Pavelić|Pavelića]] u junu 1941. u [[Berhtesgaden]]u.]]
Samo dve nedelje nakon proglašenja NDH, [[25. april|25. aprila]] [[1941]]. Pavelić je zabranio upotrebu [[ćirilica|ćirilice]] i izdao naredbu o nošenju plave trake sa slovom P ("R") za [[pravoslavlje|pravoslavne]]. Jevreji su nosili žutu traku. Srbima i Jevrejima zabranjeno je da se voze tramvajima.
 
[[2. jun]]a [[1941]]. zatvorene su sve pravoslavne škole.
 
[[4. jun]]a 1941. u Zagrebu je održana konferencija ustaških i nemačkih predstavnika sa temom iseljenja [[Slovenci|Slovenaca]] iz Rajha u Hrvatsku i [[Srbija|Srbiju]], i Srba iz Hrvatske u Srbiju. Trebalo je preseliti 180.000 Slovenaca i 205.000 Srba. Prognanici su smeli poneti po 50 kg prtljaga i 500 dinara gotovog novca. Protokol je izvršen tako što je 7.174 Slovenca i 11.235 Srba prebačeno u Srbiju pod navedenim uslovima. Još oko 200.000 Srba prebeglo je ilegalno u Srbiju.<ref>Jozo Tomasevich: War and revolution in Yugoslavia, 1941-1945: occupation and collaboration, Stanford University Press, 2001 pages 86-88</ref>
 
[[25. jun]]a ukinut je patrijaršijski prirez od 10 odsto, koji su plaćali pravoslavni.
 
[[18. jul]]a zabranjen je naziv "srpska pravoslavna vjera" a uveden "grko-istočna vjera".
 
[[20. septembar|20. septembra]] konfiskovana je imovina [[Karlovačka mitropolija|Karlovačke mitropolije]].
[[Datoteka:Ustaše order for Jews and Serbs to leave-1941.jpg|mini|levo|Proglas [[Srbi]]ma i [[Jevreji]]ma]]
[[Mile Budak]], Pavelićev ministar i doglavnik, poznat po krilatici "[[Srbe na vrbe]]", izjavljuje u julu [[1941]]. u [[Gospić]]u: "Jedan dio Srba ćemo pobiti, drugi raseliti, a ostale prevesti na katoličku vjeru i tako pretopiti u Hrvate."<ref>Novak [1948] str. 605</ref>
 
[[Milovan Žanić]], ministar u ustaškoj vladi, [[3. jun]]a [[1941]]. u [[Nova Gradiška|Novoj Gradišci]] izjavljuje: "Ovo ima biti zemlja Hrvata i nikoga drugoga i nema te metode koju mi nećemo kao ustaše upotrebiti, da načinimo ovu zemlju zbilja hrvatskom, i da je očistimo od Srba, koji bi nas ugrozili prvom zgodom. Mi to ne tajimo, to je politika ove države i to kad izvršimo, izvršit ćemo ono, što piše u ustaškim načelima<ref>Aleksa Đilas:The contested country: Yugoslav unity and communist revolution, 1919-1953
Harvard University Press, 1991, str. 119-120</ref><ref>[Lajčo Klajn] str. 92-93</ref>."
 
[[Mirko Puk]], ustaški ministar pravosuđa i bogoštovlja u [[Križevci]]ma [[6. jul]]a 1941. poručuje Srbima: "Ili se uklonite iz naše zemlje milom ili ćemo vas istjerati silom."<ref>Vladimir Dedijer: Vatikan i Jasenovac: dokumenti, Rad Beograd 1987, str. 185</ref>
 
Ustaški stožernik Viktor Gutić će u maju 1941. u svom govor u Sanskom Mostu reći: »Nema više srpske vojske! Nema više Srbije! Nema gedža, naših krvopija, nestalo je ciganske dinastije Karađorđevića, a i kod nas— uskoro — drumovi će poželjet Srbalja, al' Srbalja više biti neće. Izdao sam drastične naredbe za njihovo potpuno ekonomsko uništenje, a slijede nove za potpuno istrebljivanje. Ne budite slabi ni spram jednoga. Držite uvijek na umu da su to bili naši grobari i uništavajte ih gdje stignete, a blagoslov našeg poglavnika i moj vam neće uzmanjkati.<ref>[Milan Basta], str. 202</ref>«
 
==== Logori smrti ====
{{Glavni članak|Koncentracioni logori u NDH}}
{{Stradanje Srba}}
[[Datoteka:Transport zensk in otrok.JPG|mini|desno|Otpremanje žena i djece u [[sabirni logor|sabirne logore]]]]
 
[[Datoteka:Ustasaguard.jpg|mini|desno|Ustaški stražar među pobijenim zatvorenicima.]]
Navedene izjave i propisi ustaških vlastodržaca revnosno su sprovođene u život. Po ugledu na nacistička iskustva, odmah po proglašenju NDH formirana je Ustaška nadzorna služba (UNS), od marta [[1943]]. poznata kao RAVSIGUR (Glavno ravnateljstvo za javni red i sigurnost), pod čijom upravom je bio čitav niz koncentracionih logora:
 
* [[Logor Danica]] je prvi ustaški logor, formiran već [[29. april]]a 1941. godine, kroz koji je prošlo preko 5.000 logoraša.
 
* [[Logor Kerestinec]]. Radio samo u 1941. U njemu su bili uglavnom politički zatvorenici. Gotovo svi su pobijeni.
 
* [[Logor Slana]] na ostrvu [[Pag]]. Za nepuna tri meseca postojanja ([[25. jun]] 1941 – kraj avgusta 1941) kroz logor je prošlo oko 16.000 zatvorenika. Najveći broj je pobijen (samo u Jadovno na pogubljenje poslano je 3.000 Srba), a manji deo upućen u Jasenovac.
 
* [[Logor Kruščica]]. Formiran krajem avgusta, likvidiran krajem septembra 1941. Od oko 3.000 logoraša većina su bili Jevreji. Preživeli muškarci poslani u Jasenovac, a deca i žene u Lobograd.
 
* [[Logor Lepoglava]]. Osnovan još u [[Austrougarska|Austro-ugarskoj]] u [[19. vek|19. veku]]. U njemu je pobijeno oko 1.300 logoraša.
 
* [[Logor Đakovo]]. U njemu je likvidirano više hiljada, uglavnom Jevreja, i to žena i dece.
 
* [[Logor Tenja|Logor Tenje]] kod Osijeka. Formiran u junu, likvidiran u avgustu [[1942]]. godine. Oko 3.000 logoraša, zatočenih u tom periodu, likvidirano u Jasenovcu, Gornjoj Rijeci i Aušvicu.
 
* [[Logor u Sisku]] ([[3. avgust]] 1942. – januar [[1945]]). Odavde su zatočenici odvođeni u logore Jasenovac i Stara Gradiška, ili na rad u [[Nemačka|Nemačku]]. [[Dečji logor u Novom Sisku]], u osnovnoj školi, likvidiran je u januaru 1943. Za četiri meseca postojanja kroz njega je prošlo 6.693 deteta, od kojih je umrlo 1.637. Gotovo sva deca su ispod [[Kozara|Kozare]].
 
* [[Logor Jastrebarsko]] radio je dva meseca. Oko 1.300 logoraša prebačeno je u Jasenovac. Ali kroz dečji logor Jastrebarsko, u periodu 12. jul 1942 – 26. avgust 1942. prošlo je 3.336 dece, od toga više od 2.000 sa Kozare. Logor je bio pod upravom časnih sestara kongregacije sv. Vinka Paulskog. Za nepunih mesec i po dana umrlo je 768 dece (po izjavi grobara [[Franjo Ilovar|Franje Ilovara]], koji je bio plaćen ''po komadu'').
 
* [[Logor Caprag]] kod [[Sisak|Siska]]. Služio je kao sabirni logor, uglavnom za sveštenike SPC, a kasnije za sve Srbe, koji su deportovani u Srbiju. Nakon prestanka deportacija, logor je likvidiran.
 
* Logori [[Logor Lobograd|Lobograd]] i [[Logor Gornja Rijeka|Gornja Rijeka]] u [[Hrvatsko Zagorje|Hrvatskom zagorju]]. Služili su uglavnom kao tranzitni za Aušvic, Jasenovac i Staru Gradišku.
 
* [[Logor Gospić]]. Formiran u junu 1941. Dnevni kapacitet logora bio je do 3.000 logoraša. S obzirom na veliki priliv novih logoraša, svakodnevno je na [[Logor Jadovno|stratište Jadovno]] na Velebitu odvođeno 200–400 logoraša i ubijano.
 
* [[Logor Jasenovac]]. Formiran u avgustu 1941. Likvidiran aprila 1945. Po svireposti, sadizmu, bestijalnosti najvišeg stepena nema mu ravna u istoriji. Broj žrtava nikada nije tačno utvrđen. Logorska arhiva je dva puta uništavana (početkom 1943. i aprila 1945). [[Zemaljska komisija Hrvatske]] konstatovala je u izveštaju [[Međunarodni vojni sud u Nirnbergu|Međunarodnom vojnom sudu u Nirnbergu]], da je broj žrtava 500.000–600.000. Najčešće se pominje brojka oko 700.000. O zverstvima ustaša postoji izuzetno obimna dokumentacija. Najveći broj žrtava logora su bili Srbi, a među žrtvama su bili i Jevreji i Romi.
 
* [[Logor Stara Gradiška]] — „Jasenovački logor V". Broj pobijenih logoraša nikada nije utvrđen. O bestijalnosti ustaša govore činjenice: u stratištu Kula smrti bilo je uređeno specijalno mučilište. U ćelijama za klanje urađeni su posebni odvodi krvi poklanih. U leto 1942. ugušeno je gasom oko 600 dece. Za katolički Božić 1942. poklano je oko 600 žena, itd.
 
Ustaše su smišljale veoma okrutne načine ubijanja, tako da su se koristili noževi, maljevi, a čak je smišljeno i novo oružje zvano [[Srbosjek]] za brzo klanje Srba.
 
==== Civilne žrtve van logora ====
 
[[Datoteka:Ustasamilitia.jpg|mini|desno|Ustaše bacaju ljude u jamu.]]
Osim ovih logora smrti, ustaše su vršile masovne pokolje na licu mesta, po selima, odvodeći pohvatane Srbe do jama, bunara, bezdana ili reka, klali ih, ubijali maljevima, streljali ili žive bacali u masovne grobnice. Prema dosadašnjim istraživanjima, stradanja Srba u direktnom pokolju (ubijeni "na pragu") su sledeća:
 
'''Tabela 2:''' '''Srbi pobijeni "na pragu" (u svom naselju ili okolini):'''
{| {{prettytable}}
|- style="background:#F0F0FF"
| R. br.||Teritorija||Broj lokaliteta masovnog genocida||Broj ubijenih Srba u direktnom genocidu
|-
| 1.||[[Hercegovina]]||6||6.916
|-
| 2.||[[Istočna Bosna]]||-||50.000
|-
| 3.||[[Srednja Bosna]]||9||11.734
|-
| 4.||[[Bosanska Krajina]]||28||77.200
|-
| 5.||[[Lika]], [[Kordun]], [[Banija]]||18||55.547
|-
| 6.||[[Slavonija]]||18||33.089
|-
| 4.||[[Srem]]||5||11.899
|-
| Ukupno||||84||246.025
|}
 
Iako okupatori, Italijani su se zgražavali nad ustaškim zločinima u Drugom svetskom ratu, ostavljajući o tome nemali broj dokumenata. Među najpotresnija italijanska svedočanstva o genocidu nad Srbima spada pismo generala [[Alesandaro Luzana|Alesandra Luzane]] [[Benito Musolini|Musoliniju]]:
 
{{citat3|Duče! Moja bezgranična odanost prema Vama mi, nadam se, daje za pravo da, u nečemu, odstupim od strogog vojničkog protokola. Zato i žurim da Vam opišem jedan događaj kojemu sam, unazad tri sedmice, lično prisustvovao.
Obilazeći sreska mesta [[Stolac]], [[Čapljina|Čapljinu]] i [[Ljubinje]] (između 60 i 130 km severno od [[Dubrovnik]]a) - saznam od naših obaveštajnih oficira da su [[Ante Pavelić|Pavelićeve]] ustaše, prethodnog dana, počinile neki zločin u jednom selu ([[Prebilovci]]), i da će, kad se to pročuje, okolni Srbi ponovo da se uznemire.
Nedostaju mi reči da opišem ono što sam tamo zatekao. U velikoj školskoj učionici, zatekao sam zaklanu učiteljicu i 120 njenih učenika! Nijedno dete nije bilo starije od 12 godina! Zločin je neumesna i nevina reč - to je prevazilazilo svako ludilo! Mnogima su odsekli glave i poređali ih po đačkim klupama. Iz rasporenih utroba ustaše su izvukle creva i, kao novogodišnje vrpce, rastegli ih ispod plafona i ekserima ukucali u zidove! Roj muva i nesnošljiv smrad nisu dozvoljavali da se tu duže zadržimo. Primetio sam načeti džak soli u ćošku i zgranuto ustanovio da su ih klali polako, soleći im vratove! I, taman kad smo odlazili, u zadnjoj klupi se začulo dečje krkljanje. Pošaljem dvojicu vojnika da vide šta je. Izneli su jednog đaka, još je bio u životu, disao je sa napola presečenim grkljanom! Svojim kolima odvezem to jadno dete u našu vojnu bolnicu, povratimo ga svesti i od njega saznamo punu istinu o tragediji.
Zločinci su najpre, na smenu, silovali učiteljicu Srpkinju (ime joj je Stana Arnautović) i onda je, pred decom, ubili. Silovali su i devojčice od osam godina. Za sve to vreme, pevao je silom dovedeni orkestar Cigana i udarao u tambure!
Na večnu sramotu naše, rimske crkve - i jedan božji čovek, jedan župnik, u svemu tome je učestvovao! Dečak koga smo spasili, brzo se oporavio. I čim je rana zarasla, našom nepažnjom pobegao je iz bolnice i otišao u svoje selo, da traži rodbinu. Poslali smo patrolu za njim, ali uzalud: našli su ga na pragu kuće zaklanog! Od hiljadu i nešto duša, u selu više nema nikoga! Istoga dana (to smo otkrili kasnije) kad je izvršen zločin u školi, ustaše su pohvatale još 700 stanovnika sela Prebilovci i sve ih bacili u jamu ili na životinjski način na putu do jame pobili. Spasilo se samo oko 300 muškaraca: jedino je njima uspelo da probiju ustaški obruč oko sela i da pobegnu u planinu! Tih 300 preživelih jače je od najelitnije Pavelićeve divizije. Sve što su imali da izgube, oni su izgubili! Decu, žene, majke, sestre, kuće, imovinu. Čak su i straha od smrti oslobođeni. Smisao njihovog života je jedino u osveti, u strašnoj osveti njih je, u neku ruku, i stid što su preživeli! A takvih sela, kao što su Prebilovci, puna je [[Hercegovina]], [[Bosna]], [[Lika]], [[Dalmacija]]. Pokolji Srba su dostigli takve razmere da su, u tim krajevima, zagađeni i mnogi vodeni izvori. Iz jednog vrela u Popovom Polju, nedaleko od jame u koju je bačeno 4.000 Srba, izbijala je crvenkasta voda, lično sam se u to uverio! Na savest Italije i naše kulture pašće neizbrisiva mrlja, ako se, dok je vreme, ne distanciramo od ustaša i ne sprečimo da se nama pripiše da podržavamo bezumlje!|[[Aleksandar Luzano]]}}
 
==== Ukupan broj žrtava ====
 
U 1943. godini u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] objavljena je mapa Jugoslavije o stradanju srpskog naroda u periodu od aprila [[1941]]. do avgusta [[1942]]. godine, sa podacima o pobijenim Srbima i njihovim krvnicima. Vidi se da je ubijeno 744.000 Srba. U ovaj broj nisu uračunati nastradali vojnici, gerilci i civili stradali od bombardovanja, već samo žrtve genocida.
 
'''Tabela 3: Američki izveštaj Masakr nevinog srpskog stanovništva od aprila 1941 do avgusta 1942''' (''Massacre of the innocent Serbian population From April 1941 to August 1942'')
[[Datoteka:Odkritje trupel.jpg|mini|desno|Leševi pronađeni u [[Reka Sava|reci Savi]] 1945. godine.]]
{| {{prettytable}}
|- style="background:#F0F0FF"
|R. br.|| Ubijeno Srba od strane|| Broj ubijenih Srba civila || procenat
|-
|1.|| [[Nemci|Nemaca]]|| 78.000|| 10,48 %
|-
|2.|| [[Italijani|Italijana]]|| 20.000 ||2,69 %
|-
|3.|| [[Mađari|Mađara]]|| 30.000|| 4,03 %
|-
|4.|| '''Ustaša''' ([[Hrvati|Hrvata]] i [[Muslimani (narod)|Muslimana]])|| 600.000|| 80,65 %
|-
|5.|| [[Albanci|Albanaca]]|| 10.000|| 1,34 %
|-
|6.|| [[Bugari|Bugara]]|| 6.000|| 0,81 %
|-
|Ukupno|||| 744.000|| 100,00 %
|}
 
{{citat3|Kada ustaške vođe pričaju o tome da su zaklali milion pravoslavnih Srba - uključujući bebe, decu, žene i starce to je onda, po meni, preterivanje i samohvalisanje. Na osnovu izveštaja koji su stigli do mene, procenjujem da broj nevinih, nenaoružanih, zaklanih Srba iznosi oko 750 000.|[[Herman Nojbaher]]}}
 
Prema podacima više autora (S. Kurdulije, B. Kočovića) nije preterana tvrdnja da je područje avnojske Hrvatske (dakle bez dela [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] koje je pokrivalo [[Bosna i Hercegovina|BiH]]) ostalo bez oko 500.000 Srba (oko 300.000 pobijenih po logorima i "na pragu", i oko 200.000 prebeglih u Srbiju). Posebno je stradala Srpska pravoslavna crkva. Od 21 [[episkop]]a petorica su ubijena, dvojica internirana i umrla, dvojica premlaćena i prebačena u Srbiju, gde su ubrzo umrla, jedan držan u zatvoru zajedno sa patrijarhom, a zatim poslat u logor u Nemačku, jedan u logor u Italiju, a dvojica proterana u Srbiju. Samo su desetorica ostala na svojim mestima. Jedna četvrtina sveštenika je pobijena (oko 700), oko 300 je pomrlo, oko 400 je bilo u logorima, jedna trećina proterana u Srbiju, dok je samo jedna četvrtina ostala na svojim mestima. Polovina manastira i crkava je manje ili više oštećena, jedna četvrtina srušena, a gotovo sve opljačkano. Ratna šteta [[Srpska pravoslavna crkva|SPC]] iznosi oko 7 milijardi predratnih zlatnih dinara.
 
O zverstvima ustaša u srpskom kolektivnom sećanju usađena je neizbrisiva informacija i uspomena.
 
=== Nakon Drugog svetskog rata ===
{{Glavni|Pacovski kanali}}
 
[[Datoteka:Bleiburg column.jpg|mini|desno|Povlačenje ustaša i domobrana ka [[Austrija|Austriji]] 1945.]]
Na kraju Drugog svetskog rata (maj 1945) mnoge ustaše su pobegle u Italiju i Austriju. Zajedno sa povlačenjem Lerove armijske grupe, povlačile su se i ustaše, služeći se Nemcima kao zaštitnicom pri odstupanju pred [[Tito]]vim partizanima. Veća grupa ustaša i domobrana, čiji tačan broj nije nikad utvrđen, predala se britanskoj vojsci kod [[Blajburg]]a u Austriji. Britanci su razoružali ovu grupu i predali je pratizanima. Nagađanja o sudbini razoružanih ustaša i domobrana idu od ustaških i proustaških pisaca koji pišu o masakru velikih razmera, do ocene britanskog istoričara S. Bukera da se masakr nije uopšte desio<ref> Booker, C., A Looking-Glass Tragedy. The Controversy Over The Repatriations From Austria In 1945, Gerald Duckworth & Co Ltd, London, 1997 Chapter 12. 2. Bleiburg: The Massacre That Never Was (str. 188)</ref> <ref>[Tomasevich 2001] str. 767</ref>.
 
[[Ante Pavelić|Pavelić]] se kratko zadržao u Salcburgu, odakle se tajno prebacio u Firencu, a odatle u Rim gde je dobio zaštitu od Vatikana. Neko vreme je živeo u dvorcu Gandolfo, odakle je, uz pomoć Vatikana, otišao u Montevideo a odatle u Argentinu. Devet bivših ministara je takođe živelo u Rimu, u manastiru San Đirolamo, zahvaljujući zaštiti koju im je pružio Vatikan. Ostale ustaše koje su izbegle u Austriju preselile su se u Sjedinjene Države, Kanadu, Australiju i Argentinu i osnovale političku organizaciju „Hrvatski narodni odbor“. Ustaše u emigraciji podelile su se u dve struje: jedna koja je odbijala saradnju sa bilo kojom drugom hrvatskom političkom grupom, i druga koja je bila spremna na saradnju sa Mačekom i njegovom Hrvatskom seljačkom strankom <ref>Sabrina P. Ramet: The three Yugoslavias: state-building and legitimation, 1918-2005, Indiana University Press, 2006. str. 187 </ref>.
 
{{Glavni|Križari (ustaška grupa)}}
Jedan od posleratnih napora ustaša je bio [[Operacija Gvardijan]] (1947—1948) koju je vodio bivši oficir ustaške obaveštajne službe Božidar Kavran iz Austrije, a čiji je cilj bio organizovanje otpora jugoslovenskim vlastima u zemlji. Između 22. jula 1947. i 3. jula 1948, jugoslovenska [[OZNA]] je namamila 18 ustaških grupa (98 pojedinaca ukupno) u zemlju i pohapsila ih čim bi ušli u zemlju, ne ostavljajući nikakve sumnje ustašama u inostranstvu da nešto nije u redu. Među uhvaćenim i uhapšenim ustašama bili su i [[Ljubo Miloš]], [[Ante Vrban]] i [[Božidar Kavran]]<ref>Vuković, Goran: Operacija Gvardijan, Mladost, Zagreb 1958</ref>.
 
Preživele ustaše su nakon Drugog svetskog rata u emigraciji nastavile da se bore protiv [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] terorističkim sredstvima. Godine [[1971]]. ustaše su ubile [[Vladimir Rolović|Vladimira Rolovića]], narodnog heroja i jugoslovenskog ambasadora u [[Stokholm]]u.
 
{{Glavni|Raduša 72}}
 
Jedna od najspektakulranijih terorističkih akcija ustaške emigracije je bila otmica američkog putničkog aviona 10. septembra 1976. na liniji Čikago - Njujork. Ovu terorističku akciju, koja se završila smrću jednog policijskog oficira koji je pokušao da demontira podmetnutu bombu i hapšenjem cele terorističke grupe, je izveo ustaški terorist Zvonko Bušić zajedno sa četiri druga lica. Bušić je bio vođa ogranka Luburićevog Hrvatskog Narodnog Odpora u Americi. Zbog njihovih terroističkih aktivnoti na tlu Zapadne Nemačke, Zapadna Nemačka je zabranila Odpor na svojoj teritoriji početkom 1980tih.<ref>Sean K. Anderson, Stephen Sloan Anderson: Historical Dictionary of Terrorism, Third Edition, Scarecrow Press 2009, ISBN 978-0-8108-5764-3, ISBN 978-0-8108-6311-8 str. 129-130</ref> <ref> Paul Hockenos: Homeland calling: exile patriotism & the Balkan wars,Cornell University Press, 2003 str. 23, 65, 71 http://www.worldpolicy.org/paul-hockenos </ref> <ref>Alex J. Bellamy: The formation of Croatian national identity: a centuries-old dream, Manchester University Press, 2003 str. 93 http://www.griffith.edu.au/business-commerce/griffith-asia-institute/staff/professor-alex-bellamy</ref>
 
== Napomene ==
{{izvori|2}}
 
== Literatura ==
* {{En}} [[Srđa Trifković]]. ''"Ustaša: Croatian separatism and European politics, 1929-1945"'' (u srpskom izdanju: ''"Ustaše: Balkansko srce tame na evropskoj političkoj sceni"''). The Lord Byron Foundation for Balkan Studies: London, 1998. ISBN 18-92-47800-5
* {{En}} Encyclopedia of the Holocaust, Israel Gutman editor-in-chief, Vol. 4, Ustase entry. Macmillan 1990
* {{En}} Donald Kenrick: The Gypsies During the Second World War: The final chapter, Univ of Hertfordshire Press, 2006, str. 91-94
* {{En}} The assassination of King Alexander: a case study of the League of Nations, University of Wisconsin--Madison, 1956
* {{En}} Stephen Graham: Alexander of Yugoslavia: the story of the king who was murdered at Marseilles, Archon Books, 1972
 
== Vidi još ==
*[[Nezavisna Država Hrvatska]]
*[[Magnum Crimen]]
*[[Ante Pavelić]]
*[[Sve do Drine!]]
*[[Srbe na vrbe]]
*[[Srbofobija]]
*[[Antisemitizam]]
*[[Crna legija]]
*[[Logor Jasenovac]]
*[[Genocid nad Srbima u Drugom svjetskom ratu]]
*[[Blajburški masakr]]
*[[Sporazum Pavelić-Stojadinović]]
*[[Spisak ustaša]]
*[[Ustaško blago]]
 
== Spoljašnje veze ==
{{commonscat|Ustaše}}
* {{hr}} [http://www.crohis.com/izvori/ustase.pdf Ustav Ustaše, hrvatske revolucionarne organizacije (1932.)]
* {{en}} [http://www.jasenovac-info.com/cd/biblioteka/pavelicpapers/pavelic/ap0040.html Principles of the Ustaše movement]
* {{en}} [http://www.axishistory.com/index.php?id=4113 Axis History Factbook - Ustaša]
* {{en}} [http://www.jasenovac.org/ Jasenovac Research Institute]
* [http://jadovno.com/ Udruženje potomaka i poštovalaca žrtava kompleksa ustaških logora Jadovno 1941.]
 
{{Nezavisna Država Hrvatska}}
 
[[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]]
[[Kategorija:Historija Hrvatske]]
[[Kategorija:Terorističke organizacije]]
[[Kategorija:Fašizam]]
[[Kategorija:Ustaše| ]]
[[Kategorija:Kvislinške formacije u Jugoslaviji]]
[[Kategorija:Paravojne formacije]]
 
== V. također ==