Razlike između izmjena na stranici "9. vijek"

Dodano 3.680 bajtova ,  prije 8 godina
nema sažetka uređivanja
m/м (r2.7.2) (robot Dodaje: ur:نویں صدی)
 
'''9. vijek''' je period koje je trajao od [[801]]. do [[900]]. godine. U Evropi se tradicionalno smatra dijelom [[rani srednji vijek|ranog srednjeg vijeka]].
 
==Pregled==
 
Za 9. vijek na istočnoj hemisferi je karakteristična politička partikularizacija, odnosno ogromne poteškoće i neuspjesi tadašnjih carstava i velesila da očuvaju svoje političko jedinstvo, a što su obično koristili nove političke sile i entiteti na dotadašnjoj periferiji.
 
U formalnom smislu se najotpornijim na takve procese pokazala [[Kina]], gdje je [[dinastija Tang]], usprkos velikog ustanka [[Huang Chao]]a, uspjela očuvati svoju vlast i jedinstvo zemlje. Međutim, autoritet centralne vlasti je bio značajno oslabljen, dijelom i zbog sve većeg oslanjanja na regionalne ''[[jiedushi]]je''. Ti su se trendovi počeli odražavati i na susjedne države, kao [[Japan]] koji je pred kraj vijeka počeo prekidati redovne diplomatske i trgovačke kontakte s Kinom.
 
Na zapadu je početkom vijeka [[Abasidski Kalifat]] ponovno pokrenuo teritorijalnu ekspanziju, pri čemu se kao prva meta našlo susjedno [[Bizantsko Carstvo]]; početni uspjesi Abasida su, međutim, bili više posljedica unutrašnje bizantske slabosti izazvane novim izbijanjem [[bizantski ikonoklazam|ikonoklastičkih]] sukoba nego abasidske snage; Abasidi te uspjehe, postignute uglavnom na [[mediteran]]skim otocima, nisu mogli dugoročno iskoristiti, niti su mogli povratiti vlast nad odmetnutim [[al-Andalusom]] pod vlašću bivše dinastije [[Omejadi|Omejada]]; s vremenom je vlast kalifa značajno oslabila, kako u Sjevernoj Africi gdje su stvorene nove odmetničke države, tako i u Iranu i Centralnoj Aziji gdje su lokalni guverneri počeli stvarati ''de facto'' nezavisne dinastije. Političke podjele su, međutim, umjesto negativnih imale pozitivne efekte na razvoj kulture i nauke u [[islamski svijet|islamskom svijetu]] jer su se suparnički vladari i u svojoj prosvijećenosti nastojali natjecati sa abasidskim [[Bagdad]]om.
 
U međuvremenu se Bizant osim abasidske prijetnje i ikonoklazma se morao nositi i sa sve većim jačanjem nove [[Prvo bugarsko carstvo|bugarske]] države koja je postala velikom silom na [[Balkan]]u; opasnost od Bugara nije previše otklonilo ni njihovo prihvaćanje [[kršćanstvo|kršćanstva]]. Na samom početku vijeku Bizantu je ozbiljan problem predstavljao i [[Franačka|franački]] kralj [[Karlo Veliki]] koji je, preuzevši formalnu titulu [[rimski car|rimskog cara]], osporio jedan od osnova za bizantsku dominaciju nad [[Zapadna Evropa|Zapadnom Evropom]], odnosno [[kršćanski svijet|kršćanskim svijetom]]. Karlova nastojanja da svoju državu kao stvori alternativu bizantskom Rimu su, međutim, narušila nesposobnost njegovih nasljednika [[Karolinzi|Karolinga]] da očuvaju njeno političko jedinstvo; dinastijski sporovi su se rješavali podjelama teritorija, od kojih je [[Verdunski sporazum]] 843. stvorio temelj za buduće nacionalne države [[Francuska|Francusku]], [[Njemačka|Njemačku]] i [[Italija|Italiju]]. Do kraja vijeka će trajno slabljenje centralne vlasti, a s njim povezan endemski [[građanski rat]] i nasilje, dovesti do stvaranja novog društvenog poretka kasnije poznatog kao [[feudalizam]]. Osim unutrašnjih sukoba Evropu su sve više počeli ugrožavati i napadači sa istoka i sjevera; istočne granice Njemačke su počeli sve više ugrožavati [[Slaveni]] čiji je vođa [[Mojmir]] stvorio prvi značajniji entitet zvan [[Velikomoravska kneževina]], a pred sam kraj vijeka i [[Mađari]] sa svojim prodorom u Centralnu Evropu. Ipak, od svih napadača su najveći dugoročni efekt imali [[Nordijci]], odnosno [[Vikinzi]], koji su uspjeli prodrijeti, pa čak i stvoriti značajne političke enitete u mnogim dijelovima Evrope kao što je [[Engleska]] ili [[Normandija]], odnosno [[Kijevska Rusija]].
 
== Glavni događaji i razvoji ==