Razlike između izmjena na stranici "Bosanska kriza"

Dodan 1.051 bajt ,  prije 8 godina
prošireno
m/м (Vanjske veze)
(prošireno)
[[File:Bosnian Crisis 1908.jpg|thumb|right|220px|Naslovnica francuskih novina ''[[Le Petit Journal]]'': bugarski knez [[Ferdinand I od Bugarske|Ferdinand I]] proglašava nezavisnost, austrijski car [[Franjo Josip]] pripaja Bosnu i Hercegovinu, dok sultan [[Abdul Hamid II]] gleda.]]
[[Datoteka:Bosnia-Herzegovina and Sanjak of Novibazar.JPG|thumb|desno|250px|[[Bosna i Hercegovina]] i [[Novopazarski sandžak]]]]
 
'''Aneksiona kriza''' (u stranoj literaturi poznata i kao '''Bosanska kriza''') je politička kriza koja je trajala tokom [[1908]]. i [[1909]]. zbog [[aneksija|aneksije]] [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj]], izvršene proglasom cara [[Franc Jozef|Franca Jozefa]] [[7. oktobar|7. oktobra]] [[1908]]. godine.
 
== Pozadina ==
Kao neposredan povod poslužila joj [[Mladoturska revolucija]], izvedena u ljeto [[1908]]. 5. oktobra 1908. je [[Bugarska]] proglasila nezavisnost, a već sljedećeg dana, 6. oktobra Austrougarska objavljuje da aneksira [[BiH|Bosnu i Hercegovinu]]. Aktom aneksije, izvedenim bez prethodnog sporazuma sa [[Velike sile|velikim silama]], koje su joj na [[Berlinski kongres|Berlinskom kongresu]] dale mandat za okupaciju [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Xercegovine]], [[Austro-Ugarska]] je izvršila povredu međunarodnih ugovora i izazvala žive proteste u [[Evropa|Evropi]], utoliko više što se u isto vrijeme, i u sporazumu sa njom, [[Bugarska]] proglasila za nezavisnu.
{{main|Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878|Mladoturska revolucija}}
Kao neposredan povod poslužila joj [[Mladoturska revolucija]], izvedena u ljeto [[1908]]. Neko se vrijeme činilo da će u [[Istambul]]u zavladati nov poredak koji bi mogao ponovo istaknuti pravo Turaka na Bosnu i ponuditi Bosancima demokratskiji ustav od onoga koji je vrijedio pod austrougarskom vlašću.
 
Austrija i Bugarska su delovale koordinirano. 5. oktobra 1908. je [[Bugarska]] proglasila nezavisnost, a već sljedećeg dana, 6. oktobra Austrougarska objavljuje da aneksira [[BiH|Bosnu i Hercegovinu]].<ref name="Malcolm">[http://utickibosnjaci.com/video/media/document/393.pdf Povijest Bosne - Noel Malcolm]</ref>
 
== Razvoj krize ==
[[Datoteka:Bosnia-Herzegovina and Sanjak of Novibazar.JPG|thumb|desno|250px|[[Bosna i Hercegovina]] i [[Novopazarski sandžak]]]]
 
Kao neposredan povod poslužila joj [[Mladoturska revolucija]], izvedena u ljeto [[1908]]. 5. oktobra 1908. je [[Bugarska]] proglasila nezavisnost, a već sljedećeg dana, 6. oktobra Austrougarska objavljuje da aneksira [[BiH|Bosnu i Hercegovinu]]. Aktom aneksije, izvedenim bez prethodnog sporazuma sa [[Velike sile|velikim silama]], koje su joj na [[Berlinski kongres|Berlinskom kongresu]] dale mandat za okupaciju [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Xercegovine]], [[Austro-Ugarska]] je izvršila povredu međunarodnih ugovora i izazvala žive proteste u [[Evropa|Evropi]], utoliko više što se u isto vrijeme, i u sporazumu sa njom, [[Bugarska]] proglasila za nezavisnu.
 
Predstavnici [[Pravoslavlje|pravoslavnih]] i [[Islam|muslimanskih]] narodnih organizacija dali su u [[Budimpešta|Budimpešti]] [[11. oktobar|11. oktobra]] izjavu da je [[aneksija]] izvršena bez pitanja i protiv volje stanovništva i uputili su posebnu delegaciju u evropske [[Prestonica|prestonice]] da tu izjavu stavi do znanja velikim silama.
 
Taj je potez odjeknuo u Srbiji kao bomba. Tamošnji su nacionalisti držali da im je nepošteno ispred nosa odnešena potencijalna nagrada - teritorij Bosne i Hercegovine.<ref name="Malcolm"/> U [[Kraljevina Srbija|Srbiji]] je [[aneksija]] izazvala veliko uzbuđenje, jer se osjećalo da se [[Austrija]] time učvršćuje na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]], i da želi da presiječe sve nade u budućnost [[Velika Srbija|velike srpske države]]. [[Srbi]] su protestovali u svim prestonicama, stvorili [[Narodna odbrana|Narodnu odbranu]] sa ciljem da prikupi dobrovoljce za eventualne borbe i obrazovali ([[24. februar]]a [[1909]]) koncentracionu vladu pod predsedništvom [[Stojan Novaković|Stojana Novakovića]].
 
Pod pritiskom opšteg neraspoloženja u [[Evropa|Evropi]], [[Habzburška monarhija|Austrija]] je sa [[Tursko carstvo|Turskom]] sklopila sporazum ([[26. februar]]a), platila joj [[Odšteta|odštetu]] od 2,5 miliona i počela pripreme da silom uguši srpske proteste, prije no što dođe do konferencije velikih sila, koju je predlagala [[Rusko carstvo|Rusija]]. Rusko posredovanje je spriječila [[Nemačko carstvo|Njemačka]] prijetnjom u [[Petrograd]]u, zbog čega je [[Srbija]] morala da se pokori, ali posredovanjem [[Britansko carstvo|Engleske]] oslobođena isuviše ponižavajuće izjave koju je tražila [[be]]čka vlada. Umjesto nje (31. marta 1909) dala drugu izjavu da: nova situacija stvorena u Bosni i Hercegovini ne zadire u Srbijina prava. [[Austro-Ugarska]] tom izjavom dobila zadovoljenje i smatrala se pobjednicom.
 
Berlinskim sporazumom iz aprila [[1909]]. ova kriza se završava.
U Srbiji je ova kriza izazvala jačanje nacionalizma i nacionalne solidarnosti. Ova kriza je na neko vrijeme poremetila odnose između [[Austrougarska|Austrougarske]] i Rusije. Takođe, ova kriza se smatra uvodom u [[Prvi svetski rat|Prvi svjetski rat]]. Berlinskim sporazumom iz aprila 1909. ova kriza se završava.
 
== Pošljedice ==
{{main|Sarajevski atentat}}
U Srbiji je ova kriza izazvala jačanje nacionalizma i nacionalne solidarnosti. Ova kriza je na neko vrijeme poremetila odnose između [[Austrougarska|Austrougarske]] i Rusije. Takođe, ova kriza se smatra uvodom u [[Prvi svetski rat|Prvi svjetski rat]]. Berlinskim sporazumom iz aprila 1909. ova kriza se završava.
 
== Literatura ==
''„Opšti enciklopediski leksikon Sveznanje“'', Beograd, 1937, 80.
 
== Izvori ==
{{Izvori}}
 
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Bosnian Crisis}}=
* [http://www.lib.byu.edu/~rdh/wwi/1914m/bosherz.html Dokumenti o aneksiji Bosne i Hercegovine Austro-Ugarskoj] (engleski)