Nekropole stećaka u Novom Travniku

Nekropole stećaka u Novom Travniku sadrže nadgrobnike iz istorije Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku. [1] Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 26. oktobra 2010. godine, 6 nekropola proglašeno je za nacionalni spomenik BiH.[2] Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović i Ljiljana Ševo.

HistorijaUredi

Srednjovjekovna župa Lašva obuhvatala je područje današnjih opština Busovača, Vitez, Novi Travnik i Travnik. Bila je pod upravom bosanskih banova, a od 1377. godine kraljeva, kao jedna od najvećih i najplodnijih župa srednje Bosne. Na tom području konstatovano je više od 50 nekropola stećaka iz XIV i XV vijeka kao i srednjovjekovni gradovi Toričan, Travnik, Bosnić ili Škaf i Vrbenac grad.[3]

OpisUredi

Poseban oblik stećaka - krstača, koji se susreću u okolini Travnika i Zenice, predstavljaju originalne oblike nedovoljno razvijenih krstača i nemaju svojih analogija na drugim područjima. [4] Spomenici u obliku krsta su mlađi spomenici i ne pripadaju više srednjem vijeku. Ma koliko izgledali slični među sobom, i kod njih se zapaža nekoliko faza evolucije. Glavna njihova osobina je gornji dio - glava, a zatim bočna ispupčenja koja treba da predstavljaju vodoravne krake krsta, koje u ovom slučaju možemo nazvati ramenima. Glava nije uvijek jednaka i pokazuje tipične razlike. U početnoj fazi razvoja oblika krstača, nisu još predstavljena ramena, a nema ni onog dijeljenja spomenika na gornji i donji dio iz koga se kasnije razvila glava križa. Cijeli spomenik više liči na jednu ovalnu ploču, koja je gore šira, a dolje uža. Kasnije se postepeno izdvaja, uobličuje glava, sužavanjem iznad ramena, tako da se dobije donekle oblik vrata. U konačnici razvoja oblika krstača, već se lijepo razlikuje formirana okrugla glava, gdje važnu ulogu imaju ramena s obzirom na njihov broj i obradu.[5]

Grob sa stećkom u selu BistroUredi

Proglašen je za nacionalni spomenik BiH. [6] Nacionalni spomenik čini grob sa stećkom u obliku sljemenjaka s postoljem, dimenzija 145 x 60 x 90 cm. S duže bočne strane nalazi se oštećen ukras polumjeseca i krsta, izrađen u visokom reljefu.

Nekropola Kaurlaš u ZagrljuUredi

Nekropola Kaurlaš smještena je neposredno uz put Novi Travnik – Gornji Vakuf. Sastoji se od 70 vidljivih stećka, 8 krstača, i jednog nišana. Krstače su originalni oblik nedovoljno razvijenih krstača antropomorfnog oblika kod koga gornji dio predstavlja glavu, dok se bočna ispupčenja nazivaju ramenima. Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.[7]

Nekropola kod sela OrašacUredi

Nacionalni spomenik čini nekropola sa dva antropomorfna nadgrobnika koji podsjećaju na krst. Nekropola je je nacionalni spomenik BiH. [8]

Nekropola sa stećcima BistroUredi

Nacionalni spomenik čini nekropola sa 23 stećka, od čega je sa sigurnošću evidentirano 7 sljemenjaka i 9 sanduka. Preostali stećci su utonuli ili amorfni. Ukrašena su 4 sljemenjaka s postoljem, a motivi su polumjesec i rozeta. [9][10]

Nekropola sa stećcima MaculjeUredi

Nekropola sa stećcima Maculje proglašena je za nacionalni spomenik BiH. [11]

Nekropola nalazi se i nalazi se na listi 30 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a. Na listi su 22 nekropole u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, a 2 u Hrvatskoj. [12]

Nekropola sa stećcima OparaUredi

Nekropola je smještena na brežuljku, u neposrednoj blizini puta Novi Travnik – Gornji Vakuf. Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.[13] Nacionalni spomenik čini nekropola sa 48 stećaka: 12 sljemenjaka, 33 sanduka i 3 ploče. [14]

Nekropola SebešićUredi

Udaljena je tridesetak km. od Novog Travnika u pravcu jugoistoka. Smještena je na ovećem tumulu, na lokalitetu Luke. Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.[15] Nacionalni spomenik čini nekropola sa 13 stećaka (7 ploča i 3 sanduka), te 5 antropomorfnih nadgrobnika i tumulus na kome se nalazi nekropola. Zemljani tumulus u Sebešiću svjedoči da se stećci javljaju kao dio neprekidnog sepulkralnog kontinuiteta na bosansko-humskome području čiji korijeni sežu duboko u prapovijesno vrijeme.

LiteraturaUredi

ReferenceUredi

  1. „Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka”. RABIĆ: Sarajevo, 2009. https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci. Pristupljeno 9. 2. 2017. 
  2. „Nekropola sa stećcima u Starim kućama”. Komisija za nacionalne spomenikekons.gov.ba. http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Tuzla_Nekropola%20Donje%20Breske%20kompl%20BOS.pdf. Pristupljeno 13. 9. 2016. 
  3. Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne
  4. „ĐOKO MAZALIĆ: HRIŠĆANSKI NIŠANI U OKOLINI TRAVNIKA”. http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1957/6-1957.pdf. Pristupljeno 9. 2. 2017. 
  5. „Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED”. Sarajevo: Veselin Masleša, 1971. https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt. Pristupljeno 9. 2. 2017. 
  6. „grob sa stećkom u selu Bistro”. kons.gov.ba. http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_%20stecak%20u%20Bistrom%20BOS.pdf. Pristupljeno 13. 12. 2016. 
  7. „Nekropola Kaurlaš u Zagrlju”. kons.gov.ba. http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_nekropola%20Kaurlas%20kompl%20BOS.pdf. Pristupljeno 13. 12. 2016. 
  8. „Nekropola Orašac”. kons.gov.ba. http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_nekropola%20Orasac%20kompl%20BOS.pdf. Pristupljeno 13. 12. 2016. 
  9. „Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST”. Sarajevo: Veselin Masleša, 1971. https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost. Pristupljeno 9. 2. 2017. 
  10. „Nekropola Bistro”. kons.gov.ba. http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_%20stecak%20u%20Bistrom%20BOS.pdf. Pristupljeno 13. 12. 2016. 
  11. „Nekropola Maculje”. kons.gov.ba. http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=163824. Pristupljeno 13. 12. 2016. 
  12. Državna komisija
  13. „Nekropola Opare”. kons.gov.ba. http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Novi%20Travnik_nekropola%20Opara%20kompl%20HR.pdf. Pristupljeno 13. 12. 2016. 
  14. „Arheološki leksikon, arheološka nalazišta”. Zemaljski muzej, Sarajevo. https://de.scribd.com/document/116247376/Arheoloski-leksikon-Tom-3. Pristupljeno 9. 2. 2017. 
  15. „NekropolaSebešić”. kons.gov.ba. http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Novi%20Travnik_nekropola%20Sebesic%20kompl%20HR.pdf. Pristupljeno 13. 12. 2016. 

Vanjski linkoviUredi