Muzička forma

(Preusmjereno sa stranice Muzički oblici)

Muzička forma je struktura muzičke kompozije. Termin se uobičajeno koristi u dva slučaja: za označavanje standardnog tipa ili muzičkog žanra i za označavanje metode u određenom djelu. Nomenklatura različitih muzičkih formalnih tipova može se odrediti medijem izvođenja, tehnikom kompozije ili funkcijom.[1]

Muzička forma
Fragment Debussyjeve balade
Fragment Debussyjeve balade

Muzička forma je po mnogočemu slična gramatici i sintaksi u jeziku i literaturi. To su opći teorijski modeli koji u praksi komponiranja rezultiraju sa neograničenim brojem pojedinačnih rješenja kao jedinstveno kreiranih muzičkih djela.[2]

Muzika egzistira jedino u vremenu, pa se može reći muziku vrijeme čini slušnom. Pravilna percepcija muzičkog djela uglavnom zavisi o sposobnosti povezivanja onoga što momentalno čujemo, sa onim što smo čuli i sa onim što očekujemo da ćemo čuti.[1]

Muzička forma dakle zavisi, o rasporedu pojedinih strukturalnih cjelina raspoređenih u vremenu. Melodija se može definirati kao organizirana sukcesija muzičkih tonova. To nizanje tonova sastoji se od dijelova, strukturalnih cjelina, čija je glavna fraza - kompletna muzička espresija, a što otprilike odgovara onom što se može odpjevati u jednom dahu ili odsvirati na mah. Melodija se obično sastoji od niza fraza, koje se povremeno mogu ponavljati (ponavlja se ista fraza), ili ući u kontrast (potpuno drugačija fraza) ili varijacije (fraza je promjenjena, ali na takav način da se prepoznaje).

Relacija između tih sastavnih fraza važne su za formu. Fraze mogu ali i nemoraju biti jednake duljine.[1]

HistorijaUredi

Termin muzička forma proizišao je iz [[estetika|estetike i muzičke teorije 18. vijeka, artikuliravši racionalističku potrebu za integritetom, proporcijom i simetrijom umjetničkoga djela.[2]

Opći i pojedinačni procesi raskidanja sa tradicionalnim formama i strukturama kako u društvu, tako i u umjetnosti tokom 19. vijeka - rezultirali su bijegom od konvencionalnog shvaćanja muzičke forme. Kompozitori tog vremena pored težnji za slobodnim kreiranjem zvukovne strukture kod komponiranja, poseban akcent su stavljali na interpretaciju i na samom slušanju muzike.

Promatrano sa aspekta historije, muzičke forme zavisile su o idejama i umjetničkim zahtjevima pojedinih perioda te kulturnih i etničkih krugova u kojima su nastale. U evropskoj klasičnoj muzici muzičke forme dijele se prema nekoliko kriterija. Jedna od podjela ide po vrstama, pa tako imamo; vokalne, vokalno-instrumentalne, instrumentalne i muzičko-scenske forme.[2]

Pored tog muzička forma može biti jednostavačka i višestavačka. Od višestavačkih instrumentalnih formi najpoznatije su suita, sonata, koncert i simfonija, a u vokalnoj i vokalno-instrumentalnoj muzici; misa, pasija, oratorij i kantata, a u muzičko-scenskoj opera.[2]

Unutar pojedinih stavaka razlikuju se prema broju osnovnih muzičkih ideja, na monotematske i bitematske forme i forme sa više tema. Monotematske forme su; srednjovjekovni organum, diskant, rani motet, ali i barokna passacaglia i chaconne. Bitematske i politematske forme sa svim tipovima varijacija su; barokna suita i sonata, dvodijelna pjesma, klasični sonatni oblik, rondo i druge.

Prema broju dionica muzičke forme se dijele na homofonske i polifonske.[2]

Etnomuzikologija razlikuje četiri bazične muzičke forme; Iterativnu (ponavljačku) - ista se fraza stalno ponavlja, Povratnu - sa modificiranom frazom nakon kontrasta, Strofičnu - to je veća melodijska cjelina koja se iznova i iznova ponavlja u različitim strofama poetskog teksta i Progresivnu u kojoj se kontinuirano iznosi novi melodijski materijal.[1]

Kao važan poseban predmet muzičke forme se uče u okviru Muzičke pedagogije.[2]

PovezanoUredi

IzvoriUredi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Musical form (engleski). Encyclopaedia Britannica. Pristupljeno 25. 9. 2019. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Oblici, glazbeni (hrvatski). Leksikografski zavod Miroslav Krleža. Pristupljeno 25. 9. 2019. 

Vanjske vezeUredi