Makljenovac
Osnovni podaci
Država  Bosna i Hercegovina
Entitet Republika Srpska
Opština/Općina Doboj
Stanovništvo
Stanovništvo ((1991)) 2.164
Geografija
Koordinate 44°42′33″N 18°02′53″E / 44.7092°N 18.0481°E / 44.7092; 18.0481
Makljenovac na karti BiH
Makljenovac
Makljenovac
Makljenovac na karti BiH
Ostali podaci
Pozivni broj 053


Koordinate: 44° 42′ 33" SGŠ, 18° 02′ 53" IGD
Makljenovac je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Doboj koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 2.164 stanovnika.[1].

IstorijaUredi

Kada su Rimljani definitivno pokorili Ilire 9. godine n.e., na navedenim prostorima javljaju se utvrđenja kao dio sistema pacifikacije (pax romana), koji se sastojao u odvođenju u ropstvo, raseljavanju, masovnom regrutovanju, te konfiskovanju zemlje i prirodnih resursa. U pogledu romanizacije, politiku Rima najvećim je dijelom provodila rimska vojska, u samom početku su to bile VII i XI legija. Nakon odlaska ovih legija, od doba Flavijevaca, obavezu obezbjeđivanja osvojene teritorije, preuzele su pomoćne jedinice - kohorte. Za njihove potrebe podignuti su vojni logor - kastrum i civilno naselje – kanabe, neposredno iznad ušća Usore u Bosnu, oko 4 kilometra južno od Doboja. Nadmorska visina lokaliteta na Gradini iznosi 144 m. Pokrivao je teritoriju ilirskog plemena Desitijata.

Tvrđava u Makljenovcu podignuta je početkom 2. vijeka, odnosno u vrijeme vladavine Trajana ili Hadrijana.[2] Izgled osnove kastela sa zaobljenim uglovima i unutrašnjim trapezastim kulama odgovara nizu poznatih primjera na limesu i u unutrašnjosti koji su nastali u ovom periodu, a organizacija prostora odgovara podjeli i rasporedu prostorija koji se javljaju kod kastruma u Čezavi. Glavna razlika u odnosu na pogranična utvrđenja je niži stepen fortifikacije sporednih kapija, što odgovara položaju kastela u Makljenovcu kao utvrđenja smještenog u zaleđu. Ova ujednačenost svjedoči o tome da se radi o jedinstvenom programu izgradnje, koji je izveden najvjerovatnije u vezi sa Trajanovim ratovima u Dakiji, kao i potrebom da se osiguraju putevi, najprije za kretanje vojske, a kasnije za kretanje sredstava prema posadi na limesu.

Korišćenje utvrđenja trajalo je do sredinu 3. vijeka, a prekid je trajao do do početka Konstantinove vladavine. Praksa napuštanja utvrđenja tokom druge polovine 3. vijeka zabilježena je i u drugim oblastima Carstva. Fragmenti keramike, građevinska aktivnost i pokretni nalazi ukazuju na ponovno naseljavanje utvrđenja u 4. vijeku kao mješovitog vojnog i civilnog naselja, što je poznata pojava širom Carstva.

Najkasnije do 441. godine pod pritiskom Huna, Makljenovac je u potpunosti napušten. Obnova koja je uslijedila u 6. vijeku nije obuhvatila ovaj lokalitet, nego obližnje brdo Crkvinu, gdje je prilikom izgradnje novog utvrđenja, radi potrebe za efikasnijom zaštitom, iskorištena nepristupačnost terena.

ArheologijaUredi

Lokalitet GradinaUredi

Položaj kastruma na Gradini prvi je registrovao Vjenceslav Radimski prilikom istraživanja rimskog utvrđenja na obližnjem brežuljku „Crkvenica“. Zidovi kastruma od lijepo tesanih kamenih kvadera, tada su bili visoki oko 1 metar i široki 1,5 metara. Civilno naselje (canabae), koje se nalazilo oko 200 m zapadno od kastruma, ustanovio je kasnije Karl Pač, Arheološki radovi izvedeni su 1959. i 1960. godine sredstvima Zavičajnog muzeja u Doboju, kojima je rukovodio Branko Belić, a rezultati tih istraživanja nisu nikada objavljeni. Sav pronađeni pokretni materijal je inventiran i čuva se kao dio arheološke zbirke Muzeja u Doboju. Najveći dio nalaza čini keramika, zatim staklo, novac i dijelovi vojnog naoružanja.

U periodu od 1965. do 1969. godine, sredstvima Zemaljskog muzeja u Sarajevu, izvedena su naredna sistematska istraživanja. Irma Čremošnik vodila je istraživanja kastruma i dijelova kanabea.

Arheološka istraživanja obavila je i Irma Čremošnik 1968. Godine. Tada su unutar logora (kastruma), oblika izduženog pravougaonika 160x134 m pronađeni:

  • komandna zgrada dimenzija 160x134 metra (principia), u čijem je sklopu bilo manje svetište, kao i dvije oružarnice pokraj njega.
  • utvrđena vrata, po jedna na svakoj strani bedema kastruma
  • kasnoantičke građevine
  • kupalište (banja), koje je imalo hipokaust s prefurnijem i čiji tlocrt podsjeća na plan prostorija s hipokaustom na Humcu..
  • velike količine rimske keramike, bronzani ukrasi za vojnu opremu, fibule, stilusi, brojni ključevi, vezane male pločice pancera, veća količina bronzanog i srebrenog rimskog novca, te dijelovi paradne kacige.
  • ostaci ranosrednjovjekovnog slovenskog naselja unutar kastruma

Arheološko područje - antički vojni logor i civilno naselje u Makljenovcu proglašeno je za nacionalni spomenik BiH. [3]

Lokalitet CrkvinaUredi

Arheološki lokalitet – Crkvina u Makljenovcu proglašen je takođe za nacionalni spomenik BiH. [4]

Godine 1890. prilikom eksploatacije šume naišlo se na zidane temelje i različite pokretne predmete. Napravljen je nacrt tvrđave, a pokretni materijal je prebačen u Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine. Vjenceslav Radimski 1890. god. ustanovio je da je lokalitet pokriven mnoštvom sječenog i lomljenog kamena, rjeđe opekom i pronašao je i značajan pokretni arheološki materijal. Lokalitet je ukazivao na upotrebu od neolita (ili bar bronzanog perioda), preko rimskog doba, do seobe naroda i kasnog srednjeg vijeka. Zaključna zaštitna istraživanja (lokalitet desetljećima služio kao kamenolom) na predmetnoj lokaciji, kojima je rukovodio Đuro Basler, vršena su u dva navrata 1955. godine.[5]

Arheološkim radovima bilo je zahvaćeno osam stratuma, tako da su i dobijeni nalazi potjecali iz različitih kulturnih epoha. Prva četiri sloja su iz vremena paleolita.[6]

  1. sterilna žuta masna glina ispunjavala je škripove osnove od eocenskog vapnenca;
  2. sloj tamnosmeđe masne gline sa kamenim artefaktima paleolitskog tipa (sloj E);
  3. sloj sterilne smeđe ilovae sa nešto oblučastog kamena;
  4. sloj sličan lesu sa malobrojnim kamenim artefaktima i vrlo rijetkim sitnim ulomcima posuda od slabo pečene zemlje. Odsustvo predmeta od glačanog kamena i bilo kakve čvršce izvedene arhitekture, približava ovaj sloj najranijem periodu neolitika;
  5. tamni kulturni sloj s ostacima zemunica. Od pokretnih artefakata u njemu su nađeni kremenica, glačani kamen, ukrašena keramike i bronzani predmeti. Ovaj sloj nosio je ostatke naselja iz bronzanog doba, koji se dalje neprimjetno povezuju za:
  6. ostatke ilirske gradinske keramike i predmete iz rimskog doba: četiri bakrena carska novčića, dijelovi pluga, sjekira, srpa, ključ, oštrica od noža i slični upotrebni predmeti, nekoliko kamenih odlomaka sa natpisima koji potvrdili su da je ovdje boravila rimska kohorta (cohors I Flavia Belgarum), ulomaci manjih stubova i kameni odlomak sa reljefnim ornamentom lista.
  7. ostaci zidova iz kasnoantičkog doba, izvedenih u tehnici "ribljih kostiju" (Fischgratenmauer), opasivali su Crkvinu sa svih strana. Grad se sastojao iz prednje tvrđave, površine od 5500 m² i grada površine od 5700 m² koji su bili opasani zidinama od tesanog kamena vezanog malterom pomiješanim sa komadićima opeke (bez biljega legije). Bedem prednje tvrđave bio je pojačan sa dvije kule, a gradski bedem sa tri kule. Pri dnu južne strane brda, pružao se preko 30 m dug malterni zid. [7]
  8. sloj u koji su bili ukopani grobovi sa prilozima iz doba ranog srednjeg vijeka. Pronađeno je srednjovjekovno bakreno posuđe, koje prema analogijama u Českoj spada negdje u IX–XII stoljeće. U jednom grobu nađena je slavenska sljepočnica sa duguljastom jagodom, par bronzanih karika sa 3 pokretna kolutića, bronzani prsten čija se karika naprijed širi u pločice koje nisu sastavljene.

StanovništvoUredi

Demografija
Godina Stanovnika
1991. 2.164

Vidi jošUredi

LiteraturaUredi

  • Ivo Bojanovski, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988 - BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA
  • Irma Čermošnik, U GZM u Sarajevu, NS 39, Sarajevo: 1984. -Rimski castrum kod Doboja”,
  • Radoslav Dodig, Znanstveni skup, Sinj, 10.-13. listopada 2006 RIMSKI KOMPLEKS NA GRAČINAMA. VOJNI TABOR ILI…?
  • Đuro Basler, -Arheološki lokalitet Crkvina kod Makljenovca

ReferenceUredi

  1. Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991.. Sarajevo: Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine. 
  2. Vanja Žigić - Rezultati prvih arheoloških istraživanja antičkog utvrđenja u Makljenovcu kod Doboja 1959. i 1960. godine, Godišnjak ANUBiH 46, 2017. god, s.123
  3. Nacionalni spomenik
  4. Nacionalni spomenik Crkvina
  5. "Paleolit". https://de.scribd.com/doc/140888478/Đuro-Basler. Pristupljeno 9. 2. 2017. 
  6. "Paleolit". Arheološki leksikon -Zemaljski muzej, Sarajevo. https://www.slideshare.net/edinveletovac/arheoloski-leksikon-tom-1. Pristupljeno 9. 2. 2017. 
  7. "Esad Pašalić: Antička naselja i komunikacije u Bosni i Hercegovini". Zemaljski muzej Sarajevo, 1960. https://de.scribd.com/doc/35947788/Pa%C5%A1ali%C4%87-Esad-Anticka-naselja-i-komunikacije-u-Bosni-i-Hercegovini. Pristupljeno 9. 2. 2016. 
  Opština Doboj
Naseljena mjesta

Božinci Donji, Boljanić, Brezici, Brusnica, Bukovac, Bušletić, Velika Bukovica, Vranduk, Glogovica, Gornja Zelinja, Gornja Paklenica, Gornja Međeđa, Grabovica, Grapska Gornja, Grapska Donja, Doboj, Donja Bukovica, Donja Paklenica, Donji Rakovac, Zarječa, Jabučić Polje, Johovac, Kamenica, Kladari, Kožuhe, Komarica, Konopljišta, Kostajnica, Kotorsko, Lipac, Lončari, Lukavica Rijeka, Ljeskove Vode, Majevac, Makljenovac, Mala Bukovica, Metuzići, Miljkovac, Miljanovci, Omanjska, Opsine, Osječani Gornji, Osječani Donji, Osojnica, Paležnica Gornja, Paležnica Donja, Pločnik, Podnovlje, Potočani, Pridjel Gornji, Pridjel Donji, Prisade, Prnjavor Veliki, Prnjavor Mali, Rječica Gornja, Rječica Donja, Ritešić, Svjetliča, Sjenina, Sjenina Rijeka, Stanovi, Stanić Rijeka, Skipovac Gornji, Skipovac Donji, Suho Polje, Striježevica, Tekućica, Tisovac, Trbuk, Trnjani, Foča, Čajre, Čivčije Bukovičke, Čivčije Osječanske, Ševarlije