Ljevica

(Preusmjereno sa Levičar)

Ljevica ili politička ljevica, u političkoj teoriji, je naziv za poziciju na političkom spektru.

Označava političke ideje, političke stranke i političke pokrete koji po svojim temeljnim programskim određenjima pripadaju političkoj ljevici.[1]

Politički pojmovi „lјevice“ i „desnice“ su skovani tokom Francuske revolucije (1789.—1799.), odnoseći se na raspored sjedenja u Skupštini. Oni koji su sjedili sa lijeve strane uopšteno su se protivili feudalizmu, monarhiji, aposlutizmu, klerikalizmu i podržavali su antifeudalnu revoluciju, uključujući stvaranje republike i sekularizaciju, odnosno podržavali su progres i modernizaciju. A oni koji su sjedili sa desne strane podržavali su održavanje postojećeg stanja, odnosno tradicionalne institucije starog poretka.[2][3]

U 19. i 20. vijeku kada se u svijetu prevazilazio feudalizam i apsolutistička monarhija, a utvrđivao kapitalizam i republika, ljevica je počela da označava one koji su kritički nastrojeni prema kapitalizmu, i koji se zalažu za progres i modernizaciju u odnosima, što bi trebalo voditi prevazilaženju svjetskog kapitalizma i uspostavljanju svjetske zajednice sa većim stepenom demokratije i socijalne odgovornosti. Prema profesoru ekonomije, Beriju Klarku, ljevica tvrdi da ljudski razvoj može da procvijeta samo onda kada pojedinci i pojedinke stupe u saradnju, odnose uzajamnog poštovanja, a koji se mogu razvijati samo kada se eliminišu prekomjerne razlike u statusu, moći i bogatstvu.[4]

Nakon eksperimantalnih pokušaja gradnje antikapitalizma na autoritaran način u nerazvijenim, zaostalim, agrarnim i polufeudalnim zemljama u 20. vijeku, koji su se zasnivali na politici jednopartizma, boljševizma i lenjinizma, a koju mnogi istraživači i teoretičari ocjenjuju iskrivljenjem i izopačenjem pojmova antikapitalizma, jer su eksperimenti u realnosti predstavljali jednopartijski državni kapitalizam u zasebnim zemljama u okviru svetskog kapitalističkog sistema i tržišta, nastaje nova ljevica.[5][6]

Nova ljevica je pojam za modernu, progresivnu i radikalno-demokratsku političku filozofiju nastalu na osnovu ideja koje su promovisali različiti aktivistički pokreti na Zapadu u drugoj polovini dvadesetog vijeka.[7]

Uticaj socijalnih pokreta u drugoj polovini 20. vijekaUredi

 
Demonstrantkinja nudi cvijet vojnoj policiji na protestu protiv rata u Vijetnamu u Arlingtonu, Virdžinija, 21. oktobra 1967. godine
 
Omladina blizu festivala u Vudstoku, avgusta 1969. godine
 
Hipi buba

Nova ljevica je izraz kojim se opisuju nove zamisli, ideje i pokreti koji su se 1960-ih i 1970-ih pojavili ili razvili na lijevom dijelu političkog spektra, prije svega u zapadnom svijetu, a kojima je bilo zajedničko to da su, bilo po svojim krajnjim ciljevima ili taktici, predstavljali otklon od dotada dominantnog jednopartizma, boljševizma i marksizma-lenjinizma. Zagovornicima nove ljevice je bilo zajedničko to da se kapitalističkom poretku suprotstavljaju ne samo kroz kontekst klasne borbe, nego i kroz borbu za prava i slobode pojedinca, odnosno kroz insistiranje na emancipatorskim ljudskim pravima i slobodama, slobodi izražavanja, slobodi okupljanja i demonstracije, seksualnim slobodama (pravo na korišćenje kontracepcije, pravo na abortus ili legalizacija prava LGBT+ osoba). Kao izvorište nove ljevice se najčešće spominju Sjedinjene Američke Države sredinom 1960-ih gdje je upravo sazrijevala tzv. generacija bejbi-bumera, prva koja je odrasla u društveno-ekonomskim okolnostima poratnog ekonomskog buma, dramatično drugačijim okolnostima od svojih roditelja, a što se odrazilo kroz generacijski jaz i odbacivanje njihovih vrijednosti, te prihvatanje kontrakulture i hipijevskog pokreta, koji će često biti blisko povezivan sa novom ljevicom. Koncepti i ideje nove ljevice su se munjevito proširili po svijetu, pa su tako u Francuskoj 1968. godine doveli do spektakularnih uličnih protesta, a koji su se, u većoj ili manjoj mjeri, ponovili širom svijeta u gotovo svim zemljama, te ozbiljno narušili ili ugrozili tadašnje vlasti.[8][9]

 
Hipi kombi

Pokreti koji se često označavaju kao hipici, djeca cvijeća i šezdesetosmaši su se zalagali za nekonvencionalne, subkulturne, kontrakulturne i alternativne stilove života koji su često podrazumijevali življenje u komunama po demokratskim antikapitalističkim principima. Protivili su se autoritetima i vođama, podržavali slobodnu ljubav i legalizaciju psihoaktivnih supstanci, protivili su se ratovima i militarizmu, promovisali mir, poštovanje različitosti, rodnu ravnopravnost, slobodu izražavanja, slobodu okupljanja i demonstacije, te zahtjevali zaštitu prirode.[10][11]

 
Dugina zastava, simbol LGBT+ zajednice, čija ljudska prava podržava i nova ljevica

Na osnovu tih jakih i uticajnih iskustava su se javile lijeve ideje o postojanju međupovezanosti klasnog antagonizma sa diskriminacijom lica ili grupe lica po nekom stvarnom ili pretpostavljenom osnovu različitosti, kao što su rasne, polne, rodne, seksualne, vjerske, etničke, nacionalne, dobne i druge različitosti, te je na taj način nastala nova ljevica koja pored svog primarnog promišljanja o klasnoj borbi i pored zalaganja za interese radničke klase (politika socijalne pravde) razvija i proširuje svoju sferu interesovanja zalaganjem i za ostvarenje, poštovanje, zaštitu i unapređenje emancipatorskih ljudskih i manjinskih prava i sloboda (politika identiteta i ljudskih prava i sloboda), zatim, insistiranjem na većoj demokratskoj participaciji (participativna demokratija), većoj zaštiti životne sredine (zelena politika), te politici alternativnih stilova života.[12][13][14]

Ljevica u 21. vijekuUredi

 
Crvena zastava, simbol pokreta socijalne pravde i ljevice

Nova ljevica teži umanjenju ili prevazilaženju svih društvenih stratifikacija. Nova ljevica se zalaže za umanjenje neslobode, nejednakosti i nesolidarnosti u društvu, koje uzrokuje kapitalizam, a kao krajnji cilj svojih ideala zagovara prevazilaženje sistema kapitalizma i uspostavljanje društveno-ekonomskog uređenja globalnog karaktera utemeljenog na demokratiji savjeta u političko-ekonomskoj sferi, te na demokratski planiranoj svjetskoj proizvodnji i raspodjeli.[15][16][17][18][19] U pitanju je, dakle, sistem proizvodnje i raspodjele globalnog karaktera koji bi bio u skladu sa potrebama svake pojednike i svakog pojedinca, te globalnog društva kao cjeline, i koji bi uzimao u obzir nosive kapacitete i uslove regeneracije životne sredine.

Zagovara dostizanje globalnog nekapitalističkog društva koje bi bilo bazirano na individualnoj i kolektivnoj slobodi, jednakosti, solidarnosti i međusobnoj pomoći, zbog čega teži umanjenju i prevazilaženju svih oblika represije, hijerarhije i vlasti pojedinca nad pojedincem. Pristalice ove politike smatraju da je za ostvarenje ovih ideja neophodno umanjiti i prevazići sve oblike autoritarnog načina organizovanja. Zbog toga se organizuju u nove ljevičarske političke stranke, organizacije i pokrete.

Pristalice nove ljevice shvataju svoj ideal kao proces umanjenja i prevazilaženja nepravdi koje stvaraju institucije kapitalizma, a koji slijedi viševjekovnu tradiciju emancipatorskih borbi progresivnih pokreta i osoba, radnica i radnika i svih obespravljenih, drugih i drugačijih.[20][21][22][23]

Obilježja nove ljevice za umanjenje ili prevazilaženje nepravdi koje stvaraju institucije kapitalizma:[24]

  • Na nivou preduzeća to znači razvijanje mehanizama demokratije na radnom mestu;
  • Na nivou ekonomije to znači razvijanje mehanizama društvene i demokratske koordinacije umesto slijepe tržišne proizvodnje;
  • Na nivou državnih institucija to znači širenje predstavničkog tipa demokratije sa mehanizmima direktne demokratije (npr. demokratska participacija na nižim i višim nivoima odlučivanja, mogućnost opoziva izabranih predstavnika nižih i viših nivoa vlasti);
  • U odnosu na životnu sredinu to znači usklađivanje privrede u skladu sa nosećim i obnovljivim sposobnostima životne sredine, te sa uvođenjem ekološki prihvatljivih tehnologija.

Kapitalizam je internacionalni i globalni sistem i sve više će to biti svojim daljim razvojem, tako da će i antikapitalizam moći biti samo internacionalni i globalni sistem. Pristalice ove političke filozofije smatraju da ova politika ne može opstati u jednoj zemlji ili u par zemalja, nego da mora dobiti globalni karakter i zbog toga se zalažu za progresivni internacionalizam (antikapitalistički internacionalizam, antikapitalistički globalizam, progresivni globalizam ili alterglobalizam). Zalažu se za prevazilaženje svjetskog kapitalizma, što prvenstveno zavisi od uspijeha antikapitalističkog projekta u najrazvijenijim zemljama centra svjetskog kapitalizma, kada on dođe do svojih sistemskih maksimuma razvoja, zato što su nerazvijene zemlje svjetske kapitalističke periferije i poluperiferije u zavisnom i podčinjenom položaju u odnosu na razvijene zemalje svjetskog kapitalističkog centra. Razumijevajući ovo stanje, to ne znači da se nerazvijene zemlje do tada ne mogu zalagati za realne, neavanturističke i neizolacionističke progresivne i socijalne politike, za modernizaciju, savremenu industrijalizaciju i brži razvoj svojih domaćih ekonomija putem aktivne ekonomske uloge javnog sektora, javnih propisa, programa i servisa. Na osnovu zalaganja za prevazilaženje svjetskog kapitalizma pristalice ove politike se povezuju sa emancipatorskim i progresivnim pokretima i strankama iz cijelog svijeta. Borba se smješta u svjetski antikapitalistički pokret, kojeg čine različiti radnički i sindikalni pokreti, pokreti za emancipatorska ljudska prava i slobode, te nove ljevičarske stranke, organizacije i pojedinci.[25][26]

Emancipatorski i progresivni pokreti za promjenu sistema se, naime, organizuju na dva načina. Sa jedne strane se organizuju kao stranke koje žele dobiti demokratsku političku moć i djelovati kao antisistemska vlast, a sa druge strane se organizuju kao pokreti koji se kroz demonstracije, direktne akcije i pritiske bore za mijenjanje sistema, bez želje za formalnim preuzimanjem političke vlasti. Idealna pozicija je jednakovrijedno udruživanje obe strategije mijenjanja sistema za dostizanje istog cilja: onih koji djeluju vaninstitucionalno, i vrše pritiske za mijenjanje dosadašnjih društvenih odnosa, i onih koji u formalnom institucionalnom političkom prostoru mijenjaju politike i same institucije.[27][28]

Termini kao što su „nova ljevica“ ili „savremena ljevica“ se koriste i kao sinonimi za različite antiautoritarne socijalističke, ekologističke i savremene marksističke stranke, organizacije i pokrete, ali se najčešći pridjevi „nova“ i „savremena“ koriste za razlikovanje nove i savremene ljevice od koncepata jednopartijske vladavine takozvanih komunističkih partija 20. vijeka, zasnovanih na marksizmu-lenjinizmu (tj. boljševizmu i lenjinizmu različitih struja), čiji se eksperimentalni modeli pokušaja gradnje socijalizma u zasebnim zemljama, koji se u realnosti svode na jednopartijski državni kapitalizam u okviru svjetskog kapitalističkog sistema i tržišta, smatraju nedemokratskim i autoritarnim, te iskrivljenjem plemenite ideje socijalne pravde.[29][30][31]

Načelna obilježja nove ljevice su: aktivna demokratija i antiautoritarizam; antikapitalizam; društveni progresivizam i antikonzervativizam; antimilitarizam (antiratna orijentacija); feminizam i antipatrijarhalizam; sekularizam i antiklerikalizam; antirasizam i antiksenofobija; progresivni ustavni patriotizam i progresivni internacionalizam (antikapitalistički globalizam, progresivni globalizam); antinacionalizam, antišovinizam, antinacizam i antifašizam.

Vidi jošUredi

ReferenceUredi

  1. Bobbio, Norberto; Cameron, Allan (1997). Left and Right: The Significance of a Political Distinction. University of Chicago Press
  2. Knapp, Andrew; Wright, Vincent (2006). The government and politics of France (5th ed.). London [u.a.]: Routledge. ISBN 978-0-415-35732-6. the government and politics of france.
  3. Realms of memory: conflicts and divisions (1996), ed. Pierre Nora, "Right and Left" by Marcel Gauchet
  4. Clark, Barry (1998) Political Economy: A Comparative Approach. Westport, Connecticut: Praeger Press ISBN 9780275958695
  5. 'State Capitalism' in the Soviet Union. M.C. Howard and J.E. King
  6. Binns, Peter (1986). "State Capitalism".
  7. Carmines, Edward G., and Geoffrey C. Layman. 1997. "Issue Evolution in Postwar American Politics." In Byron Shafer, ed., Present Discontents. NJ: Chatham House Publishers.
  8. Cynthia Kaufman (2003). Ideas For Action: Relevant Theory For Radical Change. South End Press. ISBN 9780896086937.
  9. Cynthia Kaufman (2003). Ideas For Action: Relevant Theory For Radical Change. South End Press. ISBN 9780896086937.
  10. Jeffrey W. Coker. Confronting American Labor: The New Left Dilemma. Univ of Missouri Press, 2002
  11. Herbert Marcuse (1955). Eros and Civilization. Beacon Press. ISBN 9781135863715. Retrieved August 28, 2018.
  12. Radical Ambition: C. Wright Mills, the Left, and American Social Thought By Daniel Geary
  13. Kenny, Michael. The First New Left: British Intellectuals After Stalin. London: Lawrence & Wishart.
  14. Kołakowski, Leszek (1981). Main Currents Of Marxism: Volume III, The Breakdown. Oxford University Press. p. 416. ISBN 0192851098.
  15. Hall, Stuart (January–February 2010). "Life and times of the first New Left". New Left Review. New Left Review.
  16. Busky, Donald F. (July 20, 2000). Democratic Socialism: A Global Survey. Praeger. {{{1}}}. ISBN {{{2}}}. pp. . Democratic socialism is the wing of the socialist movement that combines a belief in a socially owned economy with that of political democracy.
  17. Eatwell & Wright, Roger & Anthony (March 1, 1999). Contemporary Political Ideologies: Second Edition. Bloomsbury Academic. {{{1}}}. ISBN {{{2}}}. pp. .
  18. Alan Ryan (1981). Bertrand Russell: A Political Life. Macmillan.
  19. Calaprice, Alice; Lipscombe, Trevor (2005). Albert Einstein: A Biography. Greenwood. {{{1}}}. ISBN {{{2}}}. pp. . He committed himself to the democratic-socialist goals that became popular among intellectuals in Europe at the time.
  20. Peter Hain Ayes to the Left Lawrence and Wishart.
  21. "Towards a Democratic Socialism," New Left Review I/109, May–June 1978.
  22. "Tony Benn: Committed Democratic Socialist". Transnational Institute. 22 April 2014.
  23. Ian Adams, Ideology and politics in Britain today (1998)
  24. www.demokraticni-socializem.si/
  25. Anderson and Herr, Gary L. and Kathryn G. (2007). Encyclopedia of Activism and Social Justice. SAGE Publications. {{{1}}}. ISBN {{{2}}}. pp. .
  26. Blackburn, Robin (March–April 2014). "Stuart Hall: 1932-2014". New Left Review. New Left Review
  27. www.demokraticni-socializem.si/
  28. Crosland, Anthony, The Future of Socialism, (Constable, 2006)
  29. 'State Capitalism' in the Soviet Union. M.C. Howard and J.E. King
  30. Binns, Peter (1986). "State Capitalism".
  31. Curian, Alt, Chambers, Garrett, Levi, McClain, George Thomas, James E., Simone, Geoffrey, Margaret, Paula D. (October 12, 2010). The Encyclopedia of Political Science Set. CQ Press. {{{1}}}. ISBN {{{2}}}. pp. .

LiteraturaUredi

  • Teodori, Massimo, ed., The New Left: A documentary History. London: Jonathan Cape (1970).
  • Oglesby, Carl (ed.) The New Left Reader Grove Press (1969). ISBN 83-456-1536-8. Influential collection of texts by Mills, Marcuse, Fanon, Cohn-Bendit, Castro, Hall, Althusser, Kolakowski, Malcolm X, Gorz & others.
  • Detlev Albers u.a. (Hg.), Otto Bauer und der "dritte" Weg. Die Wiederentdeckung des Austromarxismus durch Linkssozialisten und Eurokommunisten, Frankfurt/M 1979
  • Andrews, Geoff; Cockett, Richard; Hooper, Alan; Williams, Michael, New Left, New Right and Beyond. Taking the Sixties Seriously. Palgrave Macmillan, 1999. ISBN 9780333741474