Labinska Republika

(Preusmjereno sa Labinska republika)

Labinska republika (italijanski: Repubblica Albona) je naziv za rudarsku samoupravnu komunu na Labinštini koja je postojala od 2. marta do 8. aprila 1921. Komuna nije imala nikakve oblike državnosti, a naziv 'republika' je dat vjerojatno po naslovima u tadašnjoj štampi: 'La Repubblica rossa', 'San Marino comunista', 'Comuna parigina istriana' (Crvena republika, Komunistički San Marino, Istarska Pariška komuna).

Repubblica di Albona
Labinska Republika
nepriznata država
? Flag of Italy (1861–1946).svg
1921 Flag of Italy (1861–1946).svg ?
Zastava Grb
Zastava amblem
Položaj Labinske Republike
Glavni grad Nije naveden
Jezik/ci talijanski
hrvatski
Vlast republika
Historijska era Međuratni period
 - Uspostava 2. mart
 - Prestanak 8. april
Valuta italijanska lira
Danas dio  Hrvatska

Slijed događanjaUredi

Ustanak labinskih rudara započeo je 2. III. 1921. protestnim štrajkom 600 rudara na Krvave place u Vinežu zbog hapšenja i maltretiranja sindikalnog vođe Giovannija Pipana u Pazinu od strane radikalno nacionalističke vlasti uspostavljene nakon što je Kraljevina Italija po završetku Prvog svjetskog rata 1918. po Londonskom sporazumu iz 1915. okupirala područja Julijske krajine. Odmah je donijeta odluka o preuzimanju rudnika (Kova je nasa - Cava xe nostra) vjerojatno na sugestiju proglasa Konzorcija rudarske kooperative iz Firece da svi vlasnici rudnika moraju hitno biti uklonjeni!

Štrajkašima se isti dan pridružilo 2.000 rudara koji su zaposjeli tri okna i separaciju u Štalijama. Formira se naoružana "crvena straža" (italijanski: guardia rossa) kojom je zapovijedao Francesco da Gioz, a komunom je počeo upravljati Rudarski komitet kojim je rukovodio Giovanni Pipan' uz podršku i pomoć stanovništva te veliku materijalnu pomoć Giovannija Tonettija (Crvenog baruna ili El Conte rosso) koji se pridružuje rudarima.

Radnička samouprava odlučuje obnoviti proizvodnju koju vodi Dagoberto Marchig. U Luci Štalije i otpremaju brod nakrcan ugljenom.

7. aprila jake snage vojske i karabinjera s mora (dva ratna broda) i kopna opsjedaju ovu rudarsku komunu uz ultimatum da se predaju što rudarski komitet odbija. Sutradan iz pravca Štrmca počinje napad jedinice od 1.000 vojnika i karabinjera uz otpor Crvene straže naoružane s 10 pušaka, par bomba, 1 revolverom i eksplozivom. Pogibaju Maksimilian Ortar i Adalbert Sykora, a 40 pobunjenih rudara je uhapšeno i sprovedeno u zatvor u Rovinju, gdje od posljedica torture umiru još dva rudara. Na suđenju u Puli 52 optuženih, koje se održalo 72 dana kasnije, svi su oslobođeni zbog vještog advokata i pisanja štampe koja je ipak uspjela sačuvati slobodu pisanja unatoč napadima organizirane radikalne desnice, a sudska vlast još nije bila u rukama fašista koju godinu dana kasnije preuzimaju državnim.udarom.

 
Kova je nasa:Zastava Labinske republike

NasljedstvoUredi

Iako fašisti nisu bili preuzeli vlast u Italiji, događaji u Labinu su se kasnije, i u historiografiji Jugoslavije, tumačili kao prvi antifašistički ustanak u povijesti Europe s obzirom da je ustanak počeo kao protest na presiju radikalnih nacionalista na sindikalni pokret.

Bez obzira na neuspjeh ovaj ustanak rudara utjecao je na podizanje klasne svijesti ne samo u Labinštini, nego i širom Istre odakle su rudari dolazili raditi. Ilegalna PCI (Komunistička partija Italije) ima u Labinštini preko 850 članova, tako da Labin, pored Rovinja, je najjače radničko, antifašističko uporište u Istri, pa u Labinštini članovi PCI osnivaju 1. autohtonu partizansku četu u Istri, juli 1943., pod vodstvom Marija Licula - Falora, a naročito se to iskazalo kod narodnog ustanka nakon kapitulacije Italije 8. septembra 1943. Te činjenice se prešućuju ili iskrivljuju u službenoj nacionalističkoj historiografiji Hrvatske.

Godine 1985. je o događajima u Labinu snimljen film Crveni i crni, na žalost loše kvalitete netalentiranog režisera..