Kultura Cucuteni

Kultura Cucuteni je neolitska arheološka kultura na istoku Evrope od 4800. do 3000 pne, smještena u današnjoj Rumuniji, Moldaviji i Ukrajini, u regiji Dnjepra i Dnjestra, na površini od oko 350,000 km2.[1]

Geografska rasprostranjenost
Keramika kulture Cucuteni

Ime je dobila po selu Cucuteni u rumunskom okrugu Iaşi. Poznata je i kao Tripiljska po selu Tripilja (Трипiлля) u Ukrajini) ili Tripoljska kultura po ruskom izrazu Триполье. U literaturi se najčešće naziva Cucuteni-tripilijska kultura.[2] od Karpata do područja rijeka Dnjestar i Dnjepar, sa centrom u današnjoj Moldaviji, i na teritoriji zapadne Ukrajine i sjeveroistočne Rumunije,

PeriodizacijaUredi

Podijeljena je u rani, srednji i kasni period, u zavisnosti od radiokarbonske analize. [3]

• Rana (Pro-Cucuteni I–III do Cucuteni A–B, Trypillia A do Trypillia BI–II): 4800 4000 pne
• Srednja (Cucuteni B, Trypillia BII do CI–II) 4000 - 3500 pne
• Kasna (Horodiştea–Folteşti, Trypillia CII) 3500 3000 pne
Rekonstrukcija Talianki, maga-naselja, iz Cucuteni kulture - Ukrajina
Široke kuće
Rekonstrukcija odbranbenog zida u naselju Maydanets, 4000. pne

NaseljaUredi

Većina naselja u početnoj fazi su male veličine, na razmaku 3-4 km, koncentrisana u aluvijalnim dolinama rijeka Siret, Prut i Dnjestra .[4] Kuće su bile kružno raspoređene oko jedne centralne. Bilo ih je oko desetak, izgrađene od pletera, zagrijavane su pećnicama i imale su jedan okrugli prozor. U posebnim prostorijama se proizvodila keramika. Primiježeno je da su svakih 60 do 80 godina ovakva naselja bila uništavana (spaljena), a na njihovim razvalinama su se gradile nove kuće.[5]

Za vrijeme srednje faze (4000 - 3500 pne), stanovništvo gradi najveća naselja u neolitskoj Evropi. Razlozi su:

  • Klimatske promjene tokom godine i njihov uticaj na način obrade zemlje.
  • Prirodni razvoj i porast broja stanovnika koji uključuje prijetnju od ratnih sukoba sa susjednim zajednicama za ekonomske resurse
  • Obrana od drugih naroda iz širokih stepskih prostora.[6].

Neka od velikih naselja su:

  • Talianki, Ukrajina – oko 3700. pne, sa 21.000 stanovnika i oko 2.700 kuća, na površini od 450 hektara
  • Dobrovody, Ukrajina – oko 3800 pne, sa 16.000 stanovnika, na površini od 250 hektara
  • Maydanets, Ukrajina – oko 3700 pne – sa 6000-9000 stanovnika,[7]
  • Nebelivka, Ukrajina - oko 4000. pne, na površini od 300 hektara [7][8][9]

Ovakva naselja bila su administrativni, vojni i religiozni centri šireg prostora na kojem su se nalazila i manja naselja. Postojali su hijerarhijski nivoi što govori o državnom karakteru tadašnjeg društva. Najnovija istraživanja potvržuju i postojanje javnih zgrada za okupljanje i ceremonije. Sve se to dešavalo 500 godina prije nastanka Sumerskih gradova država. Oko 3200. god. pne došlo je velikih klimatskih promjena, a onda je uslijedio dramatični kraj navalom Praindoevroplana iz azijskih stepa.

Tipična figurina Majke Božije - Piatra Neamt Museum

Keramičke figurineUredi

Njihov pravi smisao ili korišćenje još uvijek je nepoznat. Mnoštvo figurina koje sugerišu ženski lik navelo je Mariju Gumbitas i njene sljedbenike da neolitska društva proglasi za matrijarhat.[10] Danas je to mišljenje odbačeno i smatra se da je neolitsko društvo bilo kompleksnije.[11]

Lista neolitskih kultura u EvropiUredi

Sesklo Egej 6500 pne 5000 pne Prva neolitska kultura u Evropi
Dimini Egej 5000 4400
Starčevo[12] Centralni Balkan, Podunavlje 6200 4500 Kereš (Mađarska), Kriš (Rumunija)
Vinča Centralni Balkan, Podunavlje 5700 4500
Impresso Jadran (Mediteran) 6400 5500 eng: Cardium pottery culture
Danilo Jadran 5400 3900
Kakanj Jadran 6230 4900
Butmir Jadran 5100 4500
Hvarsko - lisičićka[13] Jadran 4200 2500
Karanovo Istočni Balkan 6200 3500
Boian Istočni Balkan 4300 3500
Trakasta keramika Srednji Dunav 5500 4500 eng: Linear Pottery culture
Lenđel Srednji Dunav 5000 3400
Tisa Srednji Dunav 5000 3400
Dnjestar-Bug Moldavija, Ukrajina 6200 4700
Cucuteni Moldavija, Ukrajina 5500 2700 (rus: Tripolje)

ReferenceUredi

  1. "7,000 years ago, Neolithic optical art flourished – Technology & science – Science – DiscoveryNews.com". NBC News. 2008-09-22. Arhivirano iz originala 2015-12-24. https://web.archive.org/web/20151224112849/http://www.nbcnews.com/id/26839697/ns/technology_and_science-science/t/years-ago-neolithic-optical-art-flourished/. Pristupljeno 2015-12-24. 
  2. Mantu, Cornelia-Magda. "Cucuteni–Tripolye cultural complex: relations and synchronisms with other contemporaneous cultures from the Black Sea area". 
  3. CORNELIA-MAGDA MANTU, (Institute of Archaeology Iaşi) - CUCUTENI–TRIPOLYE CULTURAL COMPLEX: RELATIONS AND SYNCHRONISMS WITH OTHER CONTEMPORANEOUS CULTURES FROM THE BLACK SEA AREA
  4. Mallory, James P (1989). In search of the Indo-Europeans: language, archaeology and myth. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05052-X. OCLC 246601873. https://archive.org/details/insearchofindoeu00jpma. 
  5. Menotti, Francesco (2007), "The Tripolye house, a sacred and profane coexistence!", WAC-6 Sixth World Archaeological Congress, Dublin, OCLC 368044032, http://www.wac6.org/livesite/item.php?itemID=1683&itemType=PAPER 
  6. Diachenko, Aleksandr; Francesco Menotti (2012). "The gravity model: monitoring the formation and development of the Tripolye culture giant-settlements in Ukraine". Journal of Archaeological Science 39: 2810–2817. doi:10.1016/j.jas.2012.04.025. 
  7. 7,0 7,1 Videĭko, Mikhailo Yu. History of Discovery and Investigations. http://www.iananu.kiev.ua/privatl/pages/Widejko/txt/cities.html. 
  8. Müller, Johannes; Rassmann, Knut; Videiko, Mykhailo Yu (2016-01-22). Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100-3400 BCE. ISBN 9781317247920. https://books.google.dk/books?id=iXpwCwAAQBAJ&pg=PA133. 
  9. Johannes Müller; Knut Rassmann; Mykhailo Videiko (22 January 2016). Trypillia Mega-Sites and European Prehistory: 4100–3400 BCE. Taylor & Francis. str. 347. ISBN 978-1-317-24791-3. https://books.google.com/books?id=-3twCwAAQBAJ&pg=PT347&dq=Taljanky+15,600%E2%80%9321,000. 
  10. Douglass Bailey - Prehistoric Figurines
  11. Pre- & protohistorie van de lage landen, onder redactie van J.H.F. Bloemers & T. van Dorp 1991. De Haan/Open Universiteit. ISBN 90-269-4448-9, NUGI 644
  12. "J. Balen, Rajna Šošić Klindžić, Tomislav Hršak - Starčevačka kultura". Arheološki muzej u Zagrebu, 2014. https://www.academia.edu/20161947/Starčevačka_kultura_The_Starčevo_Culture. Pristupljeno 9. 2. 2019. 
  13. "Alojz Benac, Sarajevo 1964 –STUDIJE O KAMENOM I BAKARNOM DOBU SJEVEROZAPADNOG BALKANA". https://de.scribd.com/document/35880029/Studije-o-Kamenom-i-Bakarnom-Dobu-u-Sjeverozapadnom-Balkanu-Alojz-Benac. Pristupljeno 9. 2. 2016. 

V. takođerUredi

IzvoriUredi

J. P. Mallory, "Tripolye Culture", Enciklopedija indoevropske kulture, Fitzroy Dearborn, 1997.

Eksterni linkoviUredi