Egipatski Kedivat

Egipatski kedivat
الخديوية المصرية
Zastava Egipatskog kedivata Grb Egipatskog kedivata
Zastava Grb
Kingdom of Egypt.png
Teritorija kedivata
Geografija
Kontinent Afrika
Površina 34,184 km² (1882) km²
Stanovništvo 6.805.000 (1882)
Društvo
Zvanični jezici arapski, osmanski turski
Religija Sunizam, Kopti
Valuta Egipatska funta
Vladavina
Vladar Ismail-paša
Drugi vladar Teufik-paša
Treći vladar Abas II od Egipta
Osnivanje 1867
Prestanak 1914
Događaji
Prethodnici i naslednici
Prethodile su: Nasledile su:
Flag of Egypt (1844-1867).svg Egipatski ejalet Egipatski sultanat Flag of Egypt (1882-1922).svg
Flag of Darfur.svg Sultanat Darfur Italijanska Libija Flag of Italy (1861-1946).svg

Egipatski Kedivat (arapski: خديوية مصر; osmanski turski: خدیویت مصر) je bila vazalna država Osmanskog carstva koja je od 1867. do 1914. godine postojala na teritoriji današnjeg Egipta.

FormiranjeUredi

Egiptom od 1805. vlada Dinastija Muhameda Alija, njen osnivač - Muhamed Ali, je sa osmanskim sultanom vodio dva rata u kojima se izborio za nasljedno pravo namesništva nad Egiptom. Godine 1863. na egipatski presto došao je Ismail-paša, Muhamedov unuk. Bio je veliki obožavalac Zapada. Žudeo je da Egipat učini evropskom, a ne afričkom zemljom. To je dovelo do više nepromišljenih i neodmerenih troškova koji su, istina, podigli nivo života i modernizacije Egipta, ali su istovremeno doveli do njegove propasti. Ismail-paša je 1867. godine od turskog sultana po visokoj ceni kupio titulu kediva (gospodara).

Britanska okupacija EgiptaUredi

U vreme Ismailove vladavine, evropski činovnici, vaspitači, savetnici i vojnici masovno su pristizali u Egipat. Stranci su imali povlašćeni položaj; bili su oslobođeni od visokih poreza, za njih su formirani posebni sudovi i sl. To je dovelo do guranja Egipćana u stranu, a istovremeno i do pojave egipatskog nacionalizma. Rezultat je bio nacionalistički Urabijev ustanak 1881. godine. Francuska se povlači, a Velika Britanija je odlučila da vojno interveniše. Dana 11. jula 1882. Britanska mornarica bombardirala je Aleksandriju, i nakon četiri dana zauzela grad. Nakon pobeda u Bitci kod Tel el Kabira (Garnet Wolseley i Aḥmed Urabi) Velika Britanija je zagospodarila Egiptom. Strateška važnost Sueskog kanala bila je prevelika da bi Britanci mogli tolerisati nezavisnost Egipta. Vlada u Londonu je, nakon izvesnih nedoumica, odlučila da u Kairu postavi generalnog konzula. On bi trebalo da vlada Egiptom u ime Britanaca. Egipat se sada nalazio u paradoksalnoj situaciji. Zvanično je i dalje bio deo Osmanskog carstva, ali je njime upravljao kediv (vicekralj) nezavisan od Istanbula koji je, zapravo, bio pod političkom i vojnom kontrolom Velike Britanije.

Ukidanje kedivataUredi

Egipatski kedivat postojao je do izbijanja Prvog svetskog rata. Već 5. avgusta, egipatska vlada je objavila dokument koji je u suštini značio objavu rata Centralnim silama. Kako je Osmansko carstvo stalo na stranu Nemačke i Austrougarske, Britanci su i formalno proglasili kraj turskom suverenitetu i uveli svoj protektorat u Egipat koji je proglašen sultanatom.

PovezanoUredi

LiteraturaUredi

  • Vojna enciklopedija, tom 2, Beograd 1971. godina, 2. izdanje
  • Istorija srednjeg istoka, Masimo Kampanini, Klio, 2001.