Domena (od francuskog: domaine, od latinskog dominium = vlasništvo[1]) je termin iz srednjovjekovnog feudalizma za monarhov feud, njegovu ličnu imovinu.[1]

Domena
domaine
Karta nizozemskih domena početkom 17. vijeka
Karta nizozemskih domena početkom 17. vijeka
Karta nizozemskih domena početkom 17. vijeka

Danas se pod tim terminom podrazumjeva državno, monarhovo ili krunsko Imanje.[1]

Karakteristike i historija uredi

Od prihoda domenâ podmirivali su se troškovi dvora, kraljevske porodice i administracije. Direktnu upravu nad domenama uveo je Karlo Veliki u svom zakoniku Capitulare de villis iz 812. U to vrijeme nije bilo razlike između državne i kraljeve privatne imovine.[1]

Vremenom kako su rasli državni troškovi, a zemlja donirana kao feud plemstvu i crkvi te uvođenjem poreza slabjela je uloga domena. Po hrvatsko-ugarskom pravu - dominium je bio plemićki feud sa urbarom i kmetovima, nad kojima je njihov feudalac imao i sudsku vlast.[1]

Od 16. vijeka u Francuskoj a od 17. vijeka po njemačkim zemljama, uvođenjem prava zemaljskih staleža na odobravanje poreza, počinje se razlikovati u financijskoj upravi zemlje kraljeva riznica od državne riznice, a od 19. vijeka zakonom je utvrđeno državno vlasništvo domena, za razliku od krunskih dobara kao privatnog monarhovog vlasništva.[1] Nakon provođenja agrarnih reformi, domene su razdijeljene i danas postoje samo kao eksperimentalne i nešto rjeđe, kao ogledna državna dobra.[1]

Engleske domene uredi

Ranosrednjovjekovne engleske iz 1066. zvane su domesne, one su bile monarhovo vlasništvo a kmetovi na tom teritoriju imali su niz privilegija.[2]Demesne su prema engleskom feudalnom zakonu, bile dio feuda koji je vlastelin zadržao za vlastito korištenje ili ga dao u zakup. Vremenom kako se zakonima ograničavala vlastelinska samovolja nad zakupcima - Vlastelinska demesna je označavala vlastelinovu kući sa okolnim parkom i zemlju.[2]

Krunske (ili kraljevske) demesne su bile onaj dio krunskih imanja koji nije dodijeljen feudalacima, već su njime upravljali kraljevi upravitelji. Kasnije su predane Parlamentu u zamjenu za godišnji najam.[2]

Izvori uredi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 domena (hrvatski). Hrvatska enciklopedija LZMH. Pristupljeno 12.1. 2020. 
  2. 2,0 2,1 2,2 Demesne, land tenure (engleski). Encyclopædia Britannica. Pristupljeno 12.1. 2020. 

Vanjske veze uredi